واژه تفریحات سالم از کلمه لاتین “creatio” به معنیتجدید قوا و تندرستی”  گرفته شده است. به طور سنتی این واژه به معنی فرایند ذخیره کننده قوا و ایجاد نیرو معنی شده است. از نظر تاریخی تفریح سالم به فعالیتی گفته می شود که فرد را برای کار مجدد آماده می کند؛ در حالی که برخی، تفریحات سالم را به معنی تجدید قوا و نوعی استراحت می دانند و بعضی دیگر آن را فعالیت تلقی می کنند. گروهی دیگر ضمن تایید جنبه فعالیت آن، مقبولیت اجتماعی را نیز به تعریف می افزایند(سعیدی، حیدری چروده و قدیمی،1390).

بسیاری، فعالیت را بدون هیچ گونه محدودیت تلقی می کنند. فرهنگ جامعه شناسی، تفریحات سالم را به عنوان «هر گونه فعالیتی که هنگام اوقات فراغت انجام می شود، آزادانه و نشاط انگیز باشد و خودانگیخته انجام گیرد، نه با جایزه و یا پدیده خارجی تقویت گردد» تعریف کرده است( ترکیلدسون[1] ، 1998: 77). بعضی از نویسندگان به تفریحات سالم به عنوان نمودی اساسأ اخلاقی و عقلی می نگرند که جسم بر روی آن بنا می شود.

رومنی[2] (1945) معتقد بود که تفریحات سالم نه ترکیبی از حرکات، بلکه مملوء از هیجانات و احساسات است. تفریحات سالم یک پاسخ فردی، یک بازتاب روان شناختی،  یک رفتار و روشی برای زندگی است. تعاریف جدید تفریحات سالم را متضاد یا جدا از کار متضاد منظور نمی کند وقتی آن را اخلاقی و عقلی صرف هم نمی داند، بلکه آن را رویکردی به زندگی خوب قلمداد می کند(ترکیلدسون، 78:1998).

ﮔﺮی و پلگرینو[3] ﺗﻔﺮﻳﺤﺎت ﺳﺎﻟﻢ را ﻳﻚ وﺿﻌﻴﺖ ﻫﻴﺠﺎﻧﻲ ﻣﻲ داﻧﻨﺪ ﻛﻪ در آن ﻓﺮد اﺣﺴﺎس رﺿﺎﻳﺖ و ﺳﻼﻣﺖ ﻛﻨﺪ. ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ، ﻋﺰت، رﺿﺎﻳﺖ و ارزشمندی از اﺣﺴﺎﺳﺎﺗﻲاﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻓﺮد دﺳﺖ  دﻫﺪ. ﺗﻔﺮﻳﺤﺎت ﺳﺎﻟﻢ ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺮوز اﺣﺴﺎس ﺧﻮب ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺧﻮد ﻣﻲ شود(سعیدی، حیدری چروده و قدیمی،1390).

کمیته آموزش مدیریت سالم، تفریحات سالم را هر گونه تجربه تقویتی زندگی می داند که ناشی از انتخاب آزاد فعالیت باشد(ترکیلدسون،85:1998).

گراهام و کلار[4]، تفریحات سالم را پاسخ هیجانی مثبت ناشی از شرکت در یک فعالیت تفریحی می نامند که بوسیله فرد یا سازمان دیگری فراهم شده است. احساس خوب درباره دیگران و خود، احساس آرامش درونی و رضایت شخصی و احساس خودسودمندی که از محرک های داخلی و خارجی ناشی می شود، از ویژگی ها و نتایج تفریحات سالم است (ترکیلدسون، 85:1998). بنابراین می توان گفت :

–        تفریحات سالم باید بخشی از برنامه روزانه باشد و به قصد تجدید قوا انجام شود.

–        با ارزش های مورد قبول جامعه هماهنگ باشد.

–        نتایج مثبت به همراه داشته باشد و منحصر به رضایت فردی، احساس مثبت نسبت به خویشتن و نشاط درونی شود.

–        برای انجام آن، انگیزه درونی وجود داشته باشد و به عوامل خارجی مانند جایزه و تشویق اطرافیان وابسته نباشد.

–        وقتی فرد در حال انجام فعالیت های تفریحی است، تنش های زندگی و مشکلات آن باید از ذهن وی خارج شوند.

نظر به حجم گسترده افراد و فعالیت هایی از قبیل مسابقات که پیرامون ورزش شکل می گیرد، ورزش را می توان به عنوان یک نظام اجتماعی تلقی کرد. حال اگر اهتمام ورزش و سازماندهی آن در راستای اهداف رقابت و از رهگذر هیئت های ورزشی مسئول ورزش باشند، در این صورت به آن ورزش رسمی[5] اطلاق می شود. ولی چنانچه ورزش در جهت اهداف تفریحی یا بازی های خودانگیخته و یا خود به خودی و در بیرون از محدوده هیئت های مسئول ورزش حرکت کند، دراین حالت آن را ورزش غیررسمی[6] می نامند. همچنین ورزش می تواند جزئی از نظام یک نهاد یا نظامی دیگر، مانند مدرسه یا ارتش یا یک نهاد اجتماعی باشد که در این صورت به آن ورزش نهادی[7] گفته می شود (لوشن و سیج[8] ، 1981 : 15).

2-2-1-6-1- نظریه های تفریحات سالم

در این بخش برای روشن تر شدن مفهوم ورزش های همگانی و تفریحی به بیان نظریه های مطرح شده درباره تفریحات سالم پرداخته می شود.

2-2-1-6-1-1- نظریه تامین نیاز

اﺳﻼوﺳﻦ[9] (1948) اﻋﺘﻘﺎد داﺷﺖ ﻛﻪ ﺗﻔﺮﻳﺤﺎت ﺳﺎﻟﻢ، ﺟﺴﺘﺠﻮی رﻓﻊ ﻧﻴﺎزﻫﺎی دروﻧﻲ اﺳﺖ. ﭼﻨﻴﻦ توصیفی، ﺑﻴﺎن نتیجه ای اﺳﺖ ﻛﻪ از ﺗﻔﺮﻳﺤﺎت ﺳﺎﻟﻢ به دست می آید نه از آنچه هست. ﺟﻜﺲ[10] (1932) ﺗﻔﺮﻳﺤﺎت ﺳﺎﻟﻢ را به ﻋﻨﻮان ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺠﺪد ﭼﻴﺰی ﻛﻪ ﺗﺨﺮﻳﺐ ﺷﺪه، ﺗﻌﺮﻳﻒ می کند. ﺗﻌﻤﻴﺮ ﺑﺨﺸﻲ از وﺟﻮد آدﻣﻲ و ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ﺗﺨﺮﻳﺐ آن. اﻳﻦ ﺗﻮﺻﻴﻒ ﻧﻴﺰ ﻧﺎﻛﺎﻓﻲ اﺳﺖ، ﭼﻮن ﻧﻴﺎزﻫﺎی ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ و اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ را درﻫﻢ آﻣﻴﺨﺘﻪ اﺳﺖ.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   رنگ سال ۲۰۱۶ انتخاب شد

نش[11](1953)، تفریحات سالم را روشی برای ارضای نیازهای انسانی و گرایش درونی وی می داند. وی، فعالیت را بر مبنای درجه تکامل اجتماعی آن ارزیابی می کند. بنابراین تفریحات سالم فرد و جامعه را توأمأ در برمی گیرد. دیدگاه رمانتیک ننش به تفریحات سالم به عنوان درجه خشنودی فرد از انجام فعالیت های مختلف مربوط می شود(ترکیلدسون[12]، 1998).

2-2-1-6-1-2- نظریه گذران اوقات فراغت

تفریحات سالم مجموعه ای از فعالیت هایی است که افراد در هنگام بیکاری و فراغت انجام می دهند. نومیرز[13] (1958) تفریحات سالم را فعالیتی تعریف کرده است که بصورت فردی و دسته جمعی در زمان اوقات فراغت انجام می شود(لارسن، 2002).

2-2-1-6-1-3- نظریه ارزش فردی و اجتماعی

تفریحات سالم زندگی بر اساس ارزش های اخلاقی و اجتماعی مورد قبول فرد و جامعه است. میلر و رابینسون[14] (1963)، تفریحات سالم را فرایند شرکت در فعالیت های تفریحی از دیدگاه ارزش های مربوط به آن می نگرند. بازی، آزادانه، شاد و مفرح است  و به تکامل کودک کمک می کند. تفریحات سالم ، ضرورتأ دربرگیرنده بازی نیست اما باید همیشه دارای یک چارچوب و روش معینی برای استفاده مناسب و لذت بخش از اوقات فراغت باشد(لارسن[15] ، 2002).

میﻳﺮ و ﺑﺮاﻳﺖ بیل[16] (1946)، ﺑﻴﺎن ﻛﺮدﻧﺪ ﻛﻪ ﺗﻔﺮﻳﺤﺎت ﺳﺎﻟﻢ، ویژگی هایی از ﻗﺒﻴﻞ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ، ﺷﻜﻞ، ﺷﺮﻛﺖ داوﻃﻠﺒﺎﻧﻪ، ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺑﻮدن، ﻫﺪﻓﻤﻨﺪی و اﻧﻌﻄﺎف  ﭘﺬﻳﺮی است که ﺑﻪ ﻧﻴﺎزﻫﺎی آدﻣﻲ ﻣﺮبوط می شود. ﺗﻔﺮﻳﺤﺎت ﺳﺎﻟﻢ در شکل گیری شخصیت انسان تاثیر دارد. می یر و برات بیل، ﺗﻔﺮﻳﺤﺎت ﺳﺎﻟﻢ را در ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻳﻚ ﻧﻴﺮوی اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﻲ داﻧﻨﺪ. ﭼﻨﻴﻦ دﻳﺪﮔﺎﻫﻲ ﭼﻨﺪان ﻣﻮرد ﻗﺒﻮل ﻫﻤﻪ ﻣﺘﻔﻜﺮان ﻗﺮارنمی گیرد. ﺑﺎﺗﻠﺮ[17] ﺑﻴﺎن ﻣﺸﺎﺑﻬﻲ دارد. وی تفریحات سالم را سیستمی از خدمات معنی می کند که خدمتی را برای تعامل اجتماعی فراهم می آورد. از این دیدگاه چنین برداشت می شود که تفریحات سالم در جامعه به مفهوم گسترش پیوند اجتماعی و کیفیت زندگی است و توسعه آن در گرو شرکت افراد جامعه است (لارسن ، 2002).

2-2-1-6-1-4- نظریه بازآفرینی

بیشتر نظریه ها بر ارزش تفریحات سالم و نتایج سالم آن متمرکز شده اند و خود را در معرض تجربه خود تفریحات سالم قرار نداده اند. شیورز[18](1976)، با وجود اینکه بازی و تفریحات سالم را مترادف می داند؛ اما بر جنبه بازآفرینی آن تأکید دارد. وی نظریه خود را برتعادل روانشناختی بنا می کند؛ بدین معنی که نیازهای روانی تأمین و تعادل فکری ایجاد شود. وی ادعا می کند که تعادل، وضعیتی است که در رفتار ایجاد انگیزش کند و باید بتواند یک محرک انگیزش برای تفریحات سالم نیز باشد. وقتی عدم تعادل رخ دهد، فرد تمایل دارد که مجددأ این تعادل را برقرار کند. تعادل زمانی برقرار می شود که بین فرد و محیط اطراف هماهنگی ایجاد گردد. شیورز معتقد است این تعادل _ تعادل میان فکر و جسم- به وسیله تفریحات سالم می تواند دوباره بوجود آید و فرد احساس تعادل و هماهنگی موقت کند از این رو تفریحات سالم در نهایت به بازآفرینی یا تولد دوباره روانی می انجامد (لارسن، 2002).

1.Torkildson

2.Romney

1.Gray & Pelegrino

2.Graham & klar

3.Formal Sport

1.Informal Sport

2.Institutional Sport

3.Luschen & sage

4.Slavson

5.Jacks

6.Nash

7.Torkildson

8.Neumeyers

1.Miller & Robinson

2.Larsen

3.Meyer & Brightbil

4.Butler

5.Shivers

مدل مول[1] و همکاران

این مدل یکی از مدل های شناخته شده در رویکرد سلسله مراتبی به ورزش است. این پژوهشگران در کتاب مدیریت اوقات فراغت مدلی را برای 4 بخش(ورزش پرورشی، تفریحی، قهرمانی و حرفه ای) متصور شده اند(شکل 2-1).

در این مدل گستردگی هرکدام از ورزش ها تعیین شده است. در قاعده هرم، ورزش پرورشی و در رأس آن ورزش حرفه ای قرار دارد. بیشترین سطح شرکت کنندگان مربوط به قاعده هرم است و هرچه به سمت رأس هرم نزدیگ می شود، از تعداد شرکت کنندگان در ورزش کاسته می شود. به عبارت دیگر، در بخش ورزش پرورشی، تعداد تماشاچیان کمترین و در ورزش حرفه ای بیشترین است. این مدل ادعا می کند که گسترش ورزش پرورشی و پس از آن همگانی باعث افزایش مشارکت عمومی خواهد شد؛ در صورتیکه ورزش حرفه ای گسترش یابد، تعداد کمتری می توانند در آن شرکت کنند و اغلب باید به تماشای آن بپردازند

دسته‌ها: آموزشی