فعالیت خود ادامه می دهند. در فصل تابستان به علت فر آیندهای اکسیدی میزان اکسیژن کم می شود، اما چون پدیده ترمو کلاین بیشتر مواقع اتفاق می افتد، میزان اکسیژن دوباره افزایش می یابد، بنابر این قسمت جنوبی دریای خزر محیط مناسبی برای پلانکتون ها و جانداران دریایی است(13).
1-3 ناجور پایان:
ناجور پایان گروهی ازسخت پوستان آبزی، به دلایل زیر در این پژوهش به عنوان الگو قرار گرفتند:
1- راحت بودن دسترسی به آنها
2- نقش آنها در غذای ماهی ها
3- نقش آنها به عنوان شاخص آلودگی آب
4- میزبان حد واسط برای انگلهای بسیاری از ماهی ها، پرندگان، و دوزیستان
جنس گاماروس به عنوان اعضای غالب دراکوسیستمهای آب شیرین، لب شور و دریایی محسوب می شود و نقش کلیدی درساختار و عملکرد جوامع آبزی دارد. همچنین گاماروسها به عنوان یک عضو انتقال کربن در زنجیره موادغذایی محسوب میشوند. در سواحل ایران گونه ی Pontogammarus maeoticus به عنوان گونه غالب دریا خزر است. در دریای خزر، 9 راسته ازسخت پوستان شناخته شده است، که شامل 5 خانواده و 16 جنس می باشند این 16 جنس نقش مهمی در زنجیره غذایی تاسماهیان، شاه‌ماهى‌، ماهى‌، قزل‌الا و بسیاری از پرندگان مختلف ازجمله فلامینگو و پاشله دارد(30).
نام Amphipodaاز دو کلمه ) amph ازواژه یونانی amphi=amphisبه معنای دوتا، دوجور، جدا) و کلمه pod (از واژه یونانی podos یا pous به معنی پا) تشکیل شده است و به معنی پاهای دو جور یا متفاوت است (37). از تیره های بزرگ راسته دو جور پایان می توان سخت پوستان تیره گاماریده را نام برد، گاماریده ها جزء زیر راسته سخت پوستان عالی هستند و از مواد آلی و اجساد موجودات زنده تغذیه می کنند بنابراین می توانند نقش موثری در پاکیزگی محیط زیست داشته باشند این موجودات می توانند غذای موجودات آبزی نیزباشند، بیشتر آنها در دریا ها و اقیانوسها و تعداد کمی نیز در آبهای شیرین زندگی می کنند (1). ناجور پایان دارای پراکندگی گستر ده ای در دنیا هستند تا به حال حدود 4300 گونه از آنها را در قسمت های مختلف دنیا شناسایی کرده اند. پراکندگی زیادی در نواحی ساحلی و بخش های عمیق دریاها و اقیانوسها و حتی آبهای شیرین نهر ها و رودخانه ها و دریاچه ها دارند. در رودخانه های سواحل جنوبی ایران در مناطقی که آب زلال و شفاف باشد بطور گسترده وجود دارند(1). ناجور پایان نقش قابل توجهی دراکوسیستمهای آب شیرین ودیگر اکوسیستمهای آبی داخلی دارند وحساسیت زیادی نسبت به تخریب محیط زیست ازخودنشان می دهند(26).
تعدادی از گونه های ناجور پایان بعنوان شاخصی برای آلودگی آب بحساب می آیند زیرا نسبت به آلودگیهای نفتی، و تجمع فلزات سنگین، حساسیت بالایی از خود نشان می دهند (16). ویژگی هایی مانند ارزش غذایی بالای آنها که دارای بیش از 40 درصد پروتئین هستند، سرعت سریع تولید مثل، پراکندگی گسترده در آبهای ایران، دارا بودن موادی مانند: ویتامین ها، آنزیم ها و مواد معدنی مختلف مانند: منیزیم و کلسیم، رنگدانه کاروتنوئیدی، اندازه مناسب برای تغذیه ماهیها و حضور همیشگی آنها در محیط های آبی باعث شده است که گاماریده ها در پرورش ماهی از اهمیت ویژه ای بر خوردار باشند (14). جنس گاماروس در مراحل اولیه رشد آبزیان نقش مهمی دارد زیرا دارای منابع پروتئینی و رنگدانه های کاروتنوئیدی است.گاو ماهیان از گاماروس ها تغذیه می کنند و چون فیل ماهی نیز از گاوماهی تغذیه می کند تغییر در میزان زیست توده گاماروس می تواند تغییرات عمده ای در جمعیت گاو ماهی و فیل ماهی های دریای خزر ایجاد کند(27).
بعضی از ناجورپایان مانند اعضای خانواده Caprelidea دارای بدنی باریک و اسکلتی با شکمی تحلیل رفته هستند که به کمک پاهای گیره مانند خود می توانند از گیاهان آبزی بالا روند، گروه دیگری از ناجورپایان در داخل زیستگاه تونل مانند هستند و با اتصال شاخکهای خود به بستر و منقبض کردن مفاصل موجود در شاخک های خود می توانند به جلو حرکت کنند(21). ناجور پایان از نظر شکل بدنی دو حالت دارند، حالت دراز و کشیده (شکل1-3-1)، حالت فشرده ودارای حرکت سریع(شکل1-3-2).
شکل 1-3-1 Maera danaea شکل1-3-2 Echinogammarus apfelbecki
دوجورپایان دارای اهمیت اقتصادی واکولوژیکی هستند و از نظر فیزیو لوژیکی و اکولوژیکی تفاوت زیادی بین گونه های آنها وجود دارد بنابراین اولین مرحله در تکثیر این جانوران شناختن گونه های آن هاست .همچنین دو جور پایان می توانند میزبان حد واسط بعضی از انگل ها باشند بنابر این برای کنترل انگل ها، شناسایی دو جور پایان دارای اهمیت است. تا به حال تعداد 11 گونه از دو جور پایان در دریای خزر گزارش شده است(2).
شکل1-3-3 نمای جا نبی یک ناجور پا قسمت بالا،به همراه قطعات پاهای سینه ای قسمت پایین
شکل1-3-4 نمای جانبی یک ناجور پا
1-3-1 مشخصات ناجور پایان :
بدن از سه قسمت سر،سینه، شکم ساخته شده است. سر نسبتا کوتاه است(34). سینه دارای 7 بند و شکم از 6 بند ساخته شده است و انتهای شکم به تلسون ختم می شود. در قسمت سر آنتن های I وII، ماندیبول ها، و ماکسیل های I وII و یک جفت چشم مرکب قرار دارد. آنتنI سه بندی و دارای یک شاخه فرعی است که چندین بند دارد ودر بعضی از خانواده ها دیده نمی شود(Corphilidae). آنتن دوم پنج بندی است .هفت جفت پای سینه ای دارند(شکل های 1-3-3 و 1-3-4). هر کدام از پاهای سینه ای، خود از 7 قطعه که بترتیب شامل Coxale plate،Basis ،Ischium ، Merus، Carpus، Propodus،Dactylus تشکیل شده است. بند ششم در بعضی از ناجور پایان پهن شده و گلابی شکل است، بند هفتم ناخن می تواند روی بند ششم مانند تیغه چاقو خم شود(شکل1-3-4). به بند اول پاهای سینه ای 3 و 4 و 5 آبششهای برگ مانند متصل شده اند. در مادهای بالغ تخمدانها تشکیل کیسه تخم1 را میدهد که هم تخم و هم نوزاد درون آن جای می گیرد(3).
آبششها در دوجورپایان می توانند بصورت ساده، و یا پیشرفته که دارای پیچ خوردگی، بصورت لبه دار با زائده داخلی باشند. طرز قرار گرفتن آبشش ها و صفحات نگهدارنده تخم در گروه ها و گونه های مختلف متفاوت است(52). بررسی هایی که در مورد آبشش های گرو ههای مختلف دو جور پایان، از جمله دو جور پایان آب شیرین انجام گرفته نشان می دهد که این آبششها بیشتر نقش تنظیم اسمزی 2 دارند تا نقش تنفسی(23).
دوجورپایان دارای پاهای شکمی3 و پاهای دمی4 می باشند. روی بندهای جلویی شکمی سه جفت پاهای شنا5 قرار می گیرد که برای تهویه وشنا تناسب یافته اند دوشاخه ای و دارای تارچه هستند و با حرکت خود باعث بهبود جریان تنفسی در اطراف آبششها می شوند. به سه بند شکمی انتهایی پاهای پرشی 5متصل است که در انواع آبزی سوزنی شکل است متمایل به عقب قرار می گیرد ودرجهش جانور، حفر کردن یا شنا کردن کاربرد دارد(21). درپای شکمی سوم تناسب طولی بین شاخه داخلی6 و شاخه خارجی7 و دارا بودن تاژک و خار در شاخه خارجی8 می تواند در طبقه بندی جاندار نقش داشته باشد(3).
تلسون در قسمت انتهایی آخرین بند شکمی قرار دارد که بصورت آزاد و دو قسمتی است و از لحاظ شکل متنوع می باشد و در طبقه بندی جاندار دارای اهمیت است(21) (شکل1-3-4).
1-3-2 اندازه ناجور پایان:
طول بیشتر ناجور پایان بین 5 تا 15 میلیمتر است اما در Alicella gigantea که دریازی است طول آن به 14سانتیمتر می رسد اما بیشتر گونه ها کمتر از یک سانتیمتر طول دارند(21).
1-3-3 رنگ ناجور پایان :
رنگ ناجور پایان درخشنده و براق است اما در حالتهایی که درون مواد شیمیایی قرار می گیرند به صورت سفید، خاکستری و یا کرم رنگ در می آید. رنگ بعضی از گونه ها مانند Heyalella azteca قهوه ای روشن یا سبز رنگ است. بعضی از گونه ها به رنگ آبی، قرمز یا قهوه ای تیره هستند(32). رنگ ناجور پایان زیر زمینی سفید، کرم، خاکستری وشفاف است(49).
1-3-4 تولید مثل ناجورپایان:
ناجورپایان جدا جنس ها هستند، بصورت نر و ماده و لقاح داخلی است. جفت شدن ناجور پایان با استفاده از Gonadopodانجام می گیرد ماده ها تخم ها را حمل می کنند و آنها را در زیر شکم خود توسط کوکسال پلیت ها نگهداری می کنند(21). ماده های بالغ دارای کیسه نگهداری تخم و نرهای بالغ دارای اندام تولید مثلی خارجی هستند. هنگام لقاح اسپرم از طریق اندام تولید مثلی نر وارد کیسه تخمی ماده می شود و با تخمک لقاح پیدا می کند(14). ناجور پایان بعداز خروج از کیسه تخمی شبیه والدین هستند در اندازه کوچک و با کار کرد کامل دارند(25). بنابراین ناجور پایان فاقد دوره لاروی یا زندگی آزاد هستند(37).
در ناجور پایان قبل از جفت گیری مرحله ای بنام پیش جفت گیری9 وجود دارد که در جنسها و گونه های مختلف تفاوت دارد(49). در ادرار جنس ماده نوعی ماده شیمیایی وجود دارد که باعث جذب نرها به سمت ماده ها می شود و در مرحله پیش جفت گیری ماده هیچ مقاومتی از خود نشان نمی دهد که بعد از این مرحله، مرحله جفت گیری آغاز می شود که ماده از نر موقتا جدا می شود تا آخرین پوست اندازی خود را انجام دهد و اووسیت ها نیز به تکامل برسند، دوباره نر و ماده به هم می رسند و جفت گیری را انجام می دهند مرحله جفت گیری در جنس های مختلف با هم تفاوت دارد(شکل های 1-4-4-1، 1-4-4-2، 1-4-4-3) در جنس Gammarus نر، ماده را به کمک گناتوپود های خود می گیرد و شکم خود را خم می کند تا پنیس به کیسه تخمی برسد و انتقال اسپرم صورت گیرد و در بعضی دیگراز جنس ها این انتقال بصورت شکم به شکم انجام می گیرد(24). در بعضی از گاماریده ها مانند Gammarus duebeni اندازه های نر و ماده در مرحله پیش جفت گیری و جفت گیری دارای اهمیت است و نرهای بزرگتر با ماده های بزرگتر و بالعکس جفت می شوند بنابراین فشارهای مکانیکی و وزن ماده ها به عنوان محدودیتی برای جفت گیری است که باعث می شود ماده های بزرگ شانس کمتری برای جفت گیری داشته باشند(33).
حالتهای مختلف جفت گیری در چند گونه ازگاماریده :
شکل 1-3-4-1 نمای جانبی از یک جفت Hyalella aztecaکه گاماروس نر در بالا قرار گرفته و گناتو پودهای(gnathopods) کوچک خود را به بخش دوم کوکسال coxal)) ماده متصل کرده است در حالی که گناتوپود بزرگتر نر بصورت آزاد قرار گرفته است (33).
شکل 1-3-4-2 نمای جانبی از نزدیکی یک جفت Melita nitidaکه گاماروس، نر در بالا قرار گرفته و گناتو پودهای(gnathopods) کوچک خود را به بخش ششم کوکسال coxal)) ماده متصل کرده است در حالی که گناتوپود بزرگتر نر بصورت آزاد قرار گرفته است(33).
شکل 1-3-4-3 نمای جانبی از نزدیکی یک جفت از Gammarus sp که گاماروس نر با استفاده از گناتو پودهای (gnathopods) کوچک خود در حال گرفتن قسمت جلویی گاماروس ماده است در حالی که گناتوپود بزرگتر نر بصورت آزاد قرار گرفته است(33).
1-3-5 حرکت ناجور پایان:
ناجور پایان از نور گریزان هستند و فتوتروپیسم منفی دارند بنابراین بیشتر شب فعال هستند از پاهای سینه ای برای حرکت کردن و هل دادن جانور به سمت جلو استفاده می شود پای دمی و گناتوپودها نیز در هل دادن و کشیده شدن جانور دخالت دارند باز و بسته کردن کل تنه نیز در حرکت جانور موثر است. دو جور پایان وقتی شکم به سمت پایین قرار می گیرد، حرکت می کنند پاهای دمی نیروی ضربه زدن به جلو را فراهم می کند

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   منابع پایان نامه با موضوعاصل برائت، طلاق، عقد مزارعه
دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید