واژه لاتین “cancer” به معنی  “خرچنگ ” است که در فارسی به آنسرطانگفته می­شود. cancer “چنگار” هم نامیده شده است، زیرا آن را بیماری­ای می­دانسته­اند که با زخم و ورم و برآمدگی­هایی در داخل یا خارج بدن همراه است که به پای خرچنگ (چنگار) شباهت دارد. این بیماری را در زبان فارسی “هزار چشمه” هم نامیده­اند.اما هیچ کدام از این اسامی جنبه علمی ندارند. در علم پزشکی سرطان، نئوپلاسم بدخیم (malignant neoplasm) نامیده می­شود. نئوپلاسم واژه­ای یونانی است که از ترکیب “neos” به معنی جدید و “plasma” به معنی تشکیل شدن به وجود آمده است. در واقع سرطان تقسیم نامتقارن سلول­های بدن است. در شرایط عادی سلول­ها، با توجه به نیاز بدن رشد کرده و تقسیم می­شوند تا سلول­های جدیدی بسازند. زمانی که سلول­های پیر می­میرند سلول­های جدید جایگزین آنها می­شوند. گاهی در این روند منظم اختلال ایجاد می­شود. یعنی سلول­های جدید، زمانی که بدن به آنها نیاز ندارد تولید می­شوند و سلول­های قدیمی هم در زمانی که باید، از بین نمی­روند. این سلول­های اضافی اغلب تشکیل توده­ای از بافت را می­دهند که تومور نامیده می­شود. تومورها می­توانند خوش­خیم یا بد­خیم باشند. سرطان شامل همه انواع تومورهای بدخیم است. سه ویژگی بدخیم (رشد کنترل نشده)، تهاجم ( تجاوز به بافت­های مجاور و تخریب آنها) و متاستاز (گسترش به سایر نقاط بدن از راه لنف یا خون)، سرطان را از تومور­های خوش­خیم  که خود محدود شونده هستند، مهاجم نیستند و گسترش پیدا نمی­کنند جدا می­کند. نامگذاری بیشتر سرطان­ها براساس نام اندامی­ است که سرطان در آن به وجود می­آید. برای مثال سرطان ریه در ریه و سرطان پستان در پستان به وجود می­آید. لنفوم سرطانی است که در دستگاه لنفاوی و لوسمی سرطانی است که در گلبول­های سفید خون به وجود می­آید (منجمی، 1389).

2-2-1-2 گسترش سرطان

سرطان به سه طریق به شرح زیر گسترش می­یابد:

1-    از طریق بافت: سرطان به بافت نرمال مجاور حمله می­کند.

2-    از طریق دستگاه لنفاوی: سرطان به دستگاه لنفاوی حمله می­کند و در عروق لنفاوی حرکت می­نماید و به دیگر نقاط بدن می­رسد.

3-    از طریق خون: سرطان به سیاهرگ­ها و مویرگ­ها حمله می­کند و همراه خون به دیگر نقاط بدن می­رسد.

هنگامی­که سلول­های سرطانی از تومور اولیه (اصلی) جدا می­شوند و همراه لنف یا خون به دیگر نقاط بدن می­رسند، ممکن است توموری دیگر (ثانویه) تشکیل شود. این فرایند را متاستاز می­نامند. تومور ثانویه (متاستازی) از همان نوع  و همنام تومور اولیه است. به عنوان مثال اگر سرطان پستان به استخوان­ها گسترش یابد، سلول­های سرطانی در استخوان در واقع سلول­های سرطان پستان هستند و بیماری، سرطان متاستازی پستان است و سرطان استخوان نمی­باشد (گرسون، 2002).

2-2-1-3 عوامل خطر

در بیشتر موارد پزشکان نمی­توانند دلایل ابتلا به سرطان را توضیح دهند. اما تحقیقات نشان می­دهد برخی عوامل خطر مشخصی، احتمال ابتلا به سرطان را افزایش می­دهد. در زیر برخی عوامل خطر بسیار رایج آمده است.

1-کهولت سن

2-مصرف دخانیات

3-اشعه خورشید

4-برخی مواد شیمیایی و مصنوعات خاص

5-برخی ویروس­ها و باکتری­ها

6-برخی هورمون­ها

7-سابقه ابتلا به سرطان در خانواده

8-مشروبات الکلی

9-رژیم غذایی نامناسب

10-کمبود فعالیت بدنی و اضافه وزن

از بسیاری از عوامل خطر فوق می­توان اجتناب کرد اما از برخی دیگر مانند سرطان ارثی نمی­توان جلوگیری کرد (منجمی، 1389).

2-2-1-4 علائم هشدار دهنده سرطان

– خونریزی غیر طبیعی در هر نقطه از بدن.

پیدایش هر گونه توده سفت سلولی در زیر پوست، مثلا در سینه یا نقاط دیگر بدن.

-سوءهاضمه دائمی

تغییرات در وضع خال­ها یا زگیل از قبیل تغییر رنگ، بزرگ شدن، دردناک شدن ویا خونریزی از آنها که به مدت طولانی ادامه یابد.

-پیدایش آشفتگی در اعمال روده­ها یا مثانه که با درمان­های عادی بهبود نیابد.

-سرفه، گرفتگی صدا و یا مشکل شدن عمل بلع به مدت طولانی.

–  افزایش یا کاهش بی­دلیل وزن.

–  ترشحات یا خونریزی­های غیر منتظره.

–  احساس ضعف یا خستگی شدید.

اگر هر یک از این علائم فوق بیش از دو هفته ادامه یابد باید بیمار تحت بررسی تخصصی قرار گیرد. البته در بیشتر موارد این علائم حاکی از وجود سرطان نیستند (منجمی، 1389).

2-2-1-5 انواع سرطان­ها

اغلب سرطان­ها به سه دسته تقسیم می­شوند:

کارسینوم­ها (carcinomas): شامل سرطان­هایی می­شود که از سلول­هایی که سازنده پوست هستند (مثل سرطان پوست) ویا لایه داخلی اعضا را می­پوشانند (مثل سرطان ریه) و یا سازنده غدد هستند (مثل سرطان سینه) منشأ می­گیرند.

 سارکوم­ها(sarcomas): سرطان­هایی هستند که از بافت همبند مثل غضروف، استخوان و ماهیچه منشأ می­گیرند. از این رو سرطان استخوان یا سرطان ماهیچه را در هر نقطه از بدن سارکولم می­گویند.

–  لوسمی­ها(leukemias): سرطان­هایی هستند که از بافت­های خون­ساز مانند مغز استخوان آغازمی­شوند و تعداد زیادی سلول­های خونی غیر طبیعی را تولید و وارد جریان خون می­کنند.

لنفوم­ها (lymphomas)و میلوم­ها(myelomas): این سرطان­ها از سلول­های دستگاه ایمنی بدن منشأ می­گیرند.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   ایران پالایشگاه نفت در داخل کشور به طور کامل بومی کردو به انحصار غول نفتی آمریکا پایان داد!

سرطان­های دستگاه عصبی مرکزی: این سرطان­ها از بافت مغز و نخاع منشأ می­گیرند (منجمی، 1389).

 

2-2-1-6 روش­های درمان سرطان

هر نوع سرطان عوامل، مشخصات و همچنین درمان خاص خود را دارد. اما روش­های اصلی سرطان عبارتند از:

1- جراحی[1]

2- رادیوتراپی[2]

3- شیمی درمانی[3]

4- هورمون درمانی[4]

5- ژن درمانی[5]

کاربرد شکل­های جدید اشعه همانند پرتوهای لیزر که به بافت­های طبیعی صدمه نمی­زنند و توسعه انواع هورمون درمانی، به تنهایی ویا در ترکیب با سایر درمان­ها از پیشرفت­های مهم در خصوص پیشگیری و درمان سرطان به شمار می­رود. اخیرا موقعیت­های تشخیص و درمان سریعتر بیماران، تکامل روش­های جدید تشخیصی و درمانی مانند شیمی درمانی و هورمون درمانی و الگوی معاینات ادواری و عمومی سرطان توانسته مرگ و میر ناشی از این بیماری را کاهش دهد (گرسون، 2002).

2-2-1-7 عوارض شیمی درمانی

یکی از روش­های شایع برای درمان بیماری سرطان، استفاده از شیمی درمانی می­باشد. البته این روش درمانی در کنار فواید خود دارای یک سری عارضه نیز می­باشد. شیمی درمانی به معنای استفاده از داروهای شیمیایی برای غلبه بر تومورهای سرطانی است. اگر چه عوارض شیمی درمانی بسیار زیاد است اما تنها راه مبارزه جدی با سرطان و از بین بردن تومور محسوب می­شود.

از عوارض شیمی درمانی می­توان به موارد زیر اشاره کرد:

1-تهوع و استفراغ: استفراغ تنها چند دقیقه پس از شروع شیمی درمانی ایجاد می­شود و سپس طی 24 ساعت پس از شیمی درمانی پیشرفت میکند و بدتر می­شود و تا چند روز بعد از شیمی درمانی هم این حالت ادامه پیدا می­کند. اگر بیماران تحت نطر پزشک متخصص، قبل از شیمی درمانی از داروهای ضد تهوع استفاده کنند این حالت در آنها کاهش پیدا می­کند.

2-ریزش مو: متأسفانه یکی از بدترین عوارض شیمی درمانی، ریزش مو در بیماران می­باشد. از آنجا که مو با زیبایی افراد به ویژه خانم­ها ارتباط مستقیم دارد، بیماران از این عارضه بسیار رنج و آسیب می­بینند. بیمارانی که تحت شیمی درمانی قرار می­گیرند معمولا 2 تا3 هفته پس از دریافت داروهای شیمی درمانی شروع به از دست دادن موهای خود می­کنند. خوشبختانه ریزش مو عارضه­ای است که به صورت موقتی ایجاد می­شود و انتظار می­رود که پس از سپری شدن دوره درمان، ریزش مو متوقف شود و موهای جدید شروع به رویش کنند. متأسفانه هنوز هیچ راهی برای جلوگیری از ریزش مو در شیمی درمانی پیدا نشده است.

3-زخم دهان: بیمارانی که تحت شیمی درمانی قرار می­گیرند 5 تا 14 روز پس از شروع آن، با زخم­هایی در دهان خود مواجه می­شوند. خوشبختانه این زخم­ها بین 2 تا3 هفته پس از شروع شیمی درمانی بهبود می­یابند و هنگامی که شیمی درمانی کاملا پایان یابد به طور کامل بهبود پیدا می­کنند.

سایر عوارض شایع عبارتند از:

4-خستگی

5-اسهال

6-یبوست

ممکن است بیماری در اثر شیمی درمانی دچاربیشتر عوارض ذکر شده شود و یا ممکن است فقط دچار یک یا دو عارضه فوق شود وحتی ممکن است دچار هیچ عارضه­ای نشود (منجمی، 1389).

2-2-1-8 راه­های پیشگیری از سرطان

عدم استفاده از مشروبات الکلی و دخانیات

– استفاده از سبزیجات تازه و انواع میوه­ها

رعایت کامل امور بهداشتی

تحرک و فعالیت بدنی مناسب

– استفاده کمتر از گوشت قرمز

صرف غذاهایی که به صورت آب­پز تهیه می­شوند

– عدم استفاده از غذاهایی که آثار سوختگی در آنها نمایان است.

– آزمایشات مربوط به غربالگری سرطان.

2-2-1-9 پیگیری­های پس از درمان

پیگیری­های پس از درمان، پیشرفت­های چشمگیری در تشخیص زودهنگام و همچنین درمان سرطان ، موجب علاج بسیاری از مبتلایان می­شود. اما با این وجود پزشکان هنوز نمی­توانند مطمئن باشند که سرطان دیگر باز نمی­گردد. چرا که سلول­های سرطانی شناسایی نشده­­ای ممکن است پس از درمان در بدن باقی بمانند. گاه به نظر می­رسد سرطان کاملا از بین رفته، در صورتیکه ممکن است باز هم عود کند. به این پدیده عود بیماری می­گویند. پزشکان برای اطمینان از عدم عود سرطان ممکن است معاینه فیزیکی انجام دهند یا بررسی­های آزمایشگاهی، تصویربرداری با اشعه ایکس ویا دیگر آزمایشات را تجویز کنند (منجمی،1389).

2-2-1-10 پاسخ روان­شناختی به سرطان

پاسخ­های روان­شناختی به سرطان در مجموع به عواملی همچون سن بیمار، وضعیت جسمی، نوع و محل سرطان، میزان حمایت­های دریافتی و ارتباطات نزدیک و صمیمی، سبک­های کنار آمدن و اثرات آن بر وضعیت بیمار دارد.پاسخ­های روان­شناختی به سرطان شامل: افسردگی شدید، غم و اندوه، یأس و ناامیدی، تغییر شخصیت،کاهش کیفیت زندگی،  پرخاشگری و عصبانیت، اضطراب و استرس و کاهش تحمل مشکلات و کاهش تاب­آوری و… می­باشد(گرسون،2002).

متأسفانه بیماران سرطانی نه تنها در طول دوره درمان، بلکه بعد از پشت سرگذاشتن مراحل حاد درمانی و بدست آوردن بهبود جسمانی نیز ممکن است دچار هر یک از عوارض روان­شناختی ذکر شده گردند.در بخش­های بعدی به آشنایی با امید به زندگی و تاب­آوری به عنوان دو مؤلفه روان­شناختی مهم  و مؤثردر بیماران سرطانی می­پردازیم

[1].surgery

[2] .Radiotherapy

[3] .chemotherapy

دسته‌ها: آموزشی