استعاره از اشعه خورشید که به صورت تاجی خورشید را در برگرفته است.

نتیجهگیری
استاد خلیلی، نه تنها ادیب و شاعر بود، بلکه از سیاسیون زمان خویش نیز به شمار می رفته است و چنین مردی چگونه می توانسته در فکر میهن و وطن نباشد. شاعری ژرف بین و نازک طبع، با دلی زیبا جو و زیبا خواه و سری پر شور و مردی سیاسی و وارد به جریانات عصر و زمان خود؛ پس کمتر شعری از او می توان سراغ کرد که به نحوی حس وطنخواهی و وطندوستی در آن متبلور نشده باشد. درونمای شعر خلیلی را جدا از توصیف ها و ستایش های مذهبی و سیاسی، مفاهیم سیاسی و اجتماعی تشکیل می دهد. انتقاد از نابسامانی های کشور و بی کفایتی زمامداران، دعوت به وطندوستی و حفظ افتخارات کهن ، بیان تضادهای اجتماعی مثل فقر و غنا مضامین غالب شعر اویند. این مایه از تنوع در موضوعات و معانی در شعر کمتر کسی از اقران او در افغانستان و حتی ایران دیده می شود. او همچنان دلبستگیای به استعمارستیزی و بازگشت به خویشتن و وحدت میان جوامع اسلامی دارد و در این گرایش ها، بدون تردید متأثر از علامه اقبال لاهوری است.
همان¬طور که مشاهده کردید، اشعار لطیف و گران¬سنگ استاد خلیل الله خلیلی با تشبیه¬ها و استعاره¬های دلنشین و زیبا آمیخته شده و او در جایگاه¬های مناسب، از آنها به طور شایسته بهره برده و نگاهی بیشتر به تشبیهات مرکب داشته و در این میان از عناصری چون: گلستان، سحر، چمن، دریا، کوه، توفان و دیگر عناصر موجود در طبیعت استفاده کرده است؛ اما زمانه نابسامان و دوره آشفته عصر شاعر باعث شده است شعر او رنگ آوارگی و غربت بگیرد.

منابع و مآخذ:
کتاب:
1. قرآن کریم.
2. آیین بلاغت (شرح مختصر المعانی)، احمد امین شیرازی، ج 3، دفتر تبلیغات اسلامی، قم، 1370.
3. آیین سخن (مختصری در معانی و بیان فارسی)، ذبیحالله صفا، ققنوس، تهران، چاپ شانزدهم، 1369.
4. از زبانشناسی به ادبیات، کورش صفوی، ج 1، چشمه، تهران، 1373.
5. افغان قاموس، عبدالله افغاننویس، چاپ شمشیر، کابل، 1336
6. افغانستان در پنج قرن اخیر، میر محمد صدیق فرهنگ، ج 1، تهران، عرفان، 1380.
7. بدایهالبلاغه، دکتر سید ابراهیم دیباجی، سمت، تهران، چاپ اول، 1376.
8. بیان در شعر فارسی، بهروز ثروتیان، تهران، برگ، چاپ اول، 1369.
9. بیان (زیباشناسی سخن پارسی)، میرجلالالدین کزازی، مرکز، تهران، چاپ ششم، 1381.
10. بیان، سیروس شمیسا، فردوسی، تهران، چاپ ششم، 1376.
11. جواهر البلاغه، احمد هاشمی، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ اول، 1998م.
12. چشمه روشن (دیداری با شاعران)، غلامحسین یوسفی، تهران، علمی و فرهنگی، چاپ اول، 1369.
13. چون سبوی تشنه، محمدجعفر یاحقی، تهران، جامی، 1374.
14. دانشنامه ادب فارسی، ج 3، به سرپرستی حسن انوشه، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران، چاپ اول، 1378.
15. در قلمرو بلاغت، دکتر محمد علوی مقدم، آستان قدس رضوی، مشهد 1373.
16. معانی و بیان، استاد جلالالدین همایی، تهران، نشر هما، چاپ دوم، 1373.
17. صور خیال در شعر فارسی، محمدرضا شفیعی کدکنی، آگاه، تهران، چاپ چهارم، 1370.
18. فرهنگ فارسی معین.
19. فرهن کنایه، دکتر منصور میرزانیا، امیر کبیر، تهران، 1378.
20. کلیات اشعار استاد خلیلالله خلیلی، مصحح عبدالحی خراسانی، نشر احسان، تهران، چاپ اول، 1378.
21. کلیات سبکشناسی، سیروس شمیسا، فردوس، تهران، 1378.
22. لغتنامه دهخدا.
23. معالم البلاغه، محمد خلیل رجایی، دانشگاه شیراز، چاپ دوم 1353 و چاپ پنجم، 1379.
24. معانی و بیان، جلیل تجلیل، مرکز نشر دانشگاهی، تهران، 1362هـ.
25. معاین و بیان، دکتر علوی مقدم و دکتر رضا اشرفزاده، سمت، تهران، چاپ دوم، 1379.
26. نقد خلیلی، عبدالغفور آرزو، مشهد، ترانه، چاپ اول، 1375.
27. نقش خیال، تورج عقدایی، نیکان کتاب، زنجان، چاپ اول، 1381.
مقالات:
1. «به یاد استاد خلیلالله خلیلی»، دکتر رضا قاسمی، صوفی، شماره 9، زمستان 1369.
2. «به یاد خلیلالله خ خلیل الله خلیلی از شعرای معاصر و بنام افغانستان است که قصاید و غزلیاتی محکم و استوار دارد. رساله حاضر به
بررسی تشبیه و استعاره در شعر خلیلالله خلیلی میپردازد و در چهار فصل تنظیم شده است :
فصل اول: این فصل به کلیات اشاره دارد که در آن به بیان مسئله، ضرورت تحقیق، پیشینه تحقیق، روش تحقیق،
زندگی و آثار خلیلی، ویژگی شعر شاعر، سبک و دیدگاه او نسبت به شعر، پرداخته شده است .
فصل دوم: در این فصل، تشبیه و استعاره از جهت ساختار و محتوا، بررسی شده است .
فصل سوم: تشبیه در شعر خلیل الله خلیلی مورد ارزیابی قرار گرفته است .
فصل چهارم: استعاره در شعر خلیل الله خلیلی مورد ارزیابی قرار گرفته است .
نتیجه تحقیق، توانایی شاعر را در بهکارگیری تشبیه و استعاره در خلق مضامین و تعابیر عرفانی نشان میدهد.
کلید واژه : خلیلی، شعر، تشبیه، استعاره.

دانشگاه آزاد اسلامی
واحد کاشان
دانشکده زبان و ادبیات فارسی

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته زبان و ادبیات فارسی

عنوان:
تشبیه و استعاره در دیوان خلیل الله خلیلی

استاد راهنما:
دکتر سیروس شمیسا

نگارنده:
مهدی صباغی

تابستان 1394

چکیده
خلیل الله خلیلی از شعرای معاصر و بنام افغانستان است که قصاید و غزلیاتی محکم و استوار
دارد. رساله حاضر به بررسی تشبیه و استعاره در شعر خلیلالله خلیلی میپردازد و در چهار فصل تنظیم شده است:
فصل اول: این فصل به کلیات اشاره دارد که در آن به بیان مسئله، ضرورت تحقیق، پیشینه تحقیق، روش تحقیق، زندگی و آثار خلیلی، ویژگی شعر شاعر، سبک و دیدگاه او نسبت به شعر، پرداخته شده است.
فصل دوم: در این فصل، تشبیه و استعاره از جهت ساختار و محتوا، بررسی شده است.
فصل سوم: تشبیه در شعر خلیل الله خلیلی مورد ارزیابی قرار گرفته است.
فصل چهارم: استعاره در شعر خلیل الله خلیلی مورد ارزیابی قرار گرفته است.
نتیجه تحقیق، توانایی شاعر را در بهکارگیری تشبیه و استعاره در خلق مضامین و تعابیر عرفانی نشان میدهد.
کلید واژه : خلیلی، شعر، تشبیه، استعاره.

فصل اول:
کلیات
بیان مسئله
یکی از چهره های برجسته در تاریخ ادبیات معاصر افغانستان است. وی از معدود شاعرانیست که برای بار نخست اوزان مطرح نیمایی را در افغانستان به کار بست و اشعار بس زیبای از خویش بجا گذاشت. استاد خلیلی علاوه بر آنکه شاعری خوش قریحه و نویسنده مطرحی بود ، در عرصه های دگری چون تاریخ، سیاست، فلسفه و عرفان نیز حضور گسترده داشت. شعر او از استحکام و غنای ادبی برخوردار است و در این تحقیق، تشبیه و استعاره در اشعار او بررسی می¬شود.
اهمیت و ضرورت انجام تحقیق
از آنجا که خلیل الله خلیلی یکی از شاعران مشهور و صاحب سبک افغانستان محسوب می شود، لازم است که دیوانش از جهات گوناگون مورد بررسی قرار گیرد و در این نوشتار به بررسی تشبیه و استعاره در اشعار او پرداخته شده است.
پیشینه تحقیق
درباره این شاعر بلندآوازه افغانستانی کتاب مستقلی نوشته نشده مگر دیوان اشعار او؛ ولی در کتب محدودی از زندگی و سبک شعری او سخن گفته شده است که من فقط به برخی از آنها دست یافتم؛ همچنین مقالات معدودی درباره او سخن رانده¬اند و تنها یک اثر از آقای مختار حسین سلطان موجود بود که به این مقوله پرداخته بود و من از آن بهره بردم.
سؤالات تحقیق
1. صور خیال دیوان خلیلی از چه شاعر ایرانی تأثیر پذیرفته است؟
2. تشبیه و استعاره در اشعار خلیل الله خلیلی چه جایگاهی دارد؟
فرضیههای تحقیق
1. احتمالا تأثیرپذی از شعر بیدل صور خیال دیوان خلیلی را متفاوت ساخته است.
2. شعر خلیل الله خلیلی بسیار قوی و سرشار از آرایه¬های ادبی، به ویژه تشبیه و استعاره است.
روش تحقیق
این پایان نامه با روش کتابخانه¬ای به انجام رسیده است؛ البته لازم است گفته شود که در این کار، برخی دوستان بنده را یاری کرده¬اند.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   منابع پایان نامه ارشد دربارهسلامت روان، بهداشت روان، سلسله مراتب

الف) زندگینامه استاد خلیلالله خلیلی
خلیلالله فرزند محمد حسینخان معروف به مستوفی الممالک، شاعر و پژوهشگر افغانستانی در سال 1286هـ.ش در باغ جهانآرای شهر کابل پا به عرصه وجود گذاشت.85 پدرش از بزرگان عشیره صافی و روستای «سید خلیل» پروان (در شمال کابل) بود که پس از یک دوره خدمات مهم در عصر امیر عبدالرحمان، در زمان سلطنت پسر او، امیر حبیباللهخان چندین سال مستوفی الممالک و نایب سالار ملکی و نظامی بود و یکی از مهمترنی و محتشمترین مردان آن عصر شمرده میشد.
مادر استاد، دختر عبدالقاهرخان صافی یکی از خوانین معروف کوهستان پروران و خواهر عبدالرحیمخان، نایب سالار هرات و وزیر فوائد عامه و معاون صدارت عظمی بود. در هفت سالگی قلبش به مرگ مادر مهربان داغدار شد و در یازدهسالگی چون پدرش به فرمان اماناللهخان به قتل رسید، وی از سایه پرعطوفت پدری نیز محروم گشت. استاد در قصیده «پیری و ریختن دندان» به این قصه پرغصه اشاره میکند:
به سنگ فتنه شکستند حُقّه گهرم من از گهرشکنان سپهر در خطرم
ز لوح دل نشود پاک آن نقوش سیاه هزار بار مشویم، اگر به چشم ترم

بهار هفتم عمرم نگشته بود پدید که رفت از بر من مادر ملک سیرم
هنوز گرم بود جای بوسهای که ز لطف نهاده مادر مشفق به روی چشم و سرم
جبین عجز سرشتم رهین مشت اوست اگر به خاک نشینم و گر به چرخ پرم
به سال یازدهم شد مرا شهید پدر پدر که بود به صد افتخار تاج سرم
چنان زمانه به رویم نواخت سیلی قهر که شد سیاه جهان در مقابل نظرم
یتیمم کرد مرا این سپهر مردمکش اسیر و بیکس و بیخانمان و دربدرم
درباره چگونگی و علت به قتل رسیدن مستوفیالممالک، پدر استاد خلیلی، به فرمان اماناللهخان، آقای عبدالغفور آرزو در کتاب نقد خلیلی بهطور مفصل توضیح داده است86 و در این رساله مجالی برای آن توضیحات مفصل نیست، فقط به ذکر مختصری در علت قتل پدر استاد اکتفا میشود.
از آنجا که در دوره حبیباللهخان و پدرش، مستوفیالممالک از رجال مهم عصر شمرده میشد با بروز مخالفتها و کودتا علیه دولت توسط اماناللهخان، مستوفیالممالک مسؤول تعقیب و سرکوب دشمنان و مخالفان دولت شد و در این راه کوششهای بسیار مبذول داشت87 لیکن در نهایت مخالفان در فروپاشی حکومت حبیباللهخان طریق موفقیت پیمودند و در سال 1919 امیر حبیباللهخان در لغمان کشته شد و میرزا محمد حسینخان مستوفیالممالک بههمراه چند تن دیگر به دار آویخته شد،88 تمام اموال و عقار وی از طرف دولت ضبط گردید. استاد خلیلی سه سال را در کابل و کوهستان در کمال پریشانی و مسکنت، تحت نظر حکومت محبوبوار بسر میبرد. چندی بعد پادشاه آن وقت از آن همه املاک و دارایی مفصلی که به پدرش تعلق داشت، تنها چند جریب زمین به وی وا
گذار کرد. پس از قتل پدرش بزودی او را از دبستان بیرون کردند به اتهام اینکه این کودک یتیم اذهان همدرسهای خود را مسموم میکند چنان که خود میگوید:
شاید بودم که در جوانی من وقف علم است زندگانی من
لیک از مکتبم برون کردند در سیه چال غم زبون کردند
مخبری گفته بود کاین محکوم میکند اهل علم را مسموم
در سخن زهر فتنه آمیزد در ادب رنگ مفسدت ریزد
به این دلیل بود که استاد نتوانست تحصیلات رسمی عالی داشته باشد. اما او از استادان عصر خود علوم ادبی و تفسیر و فقه و منطق و حدیث را جستهجسته فراگرفت. از آغاز زندگانی به شعر و ادب و عرفان علاقه وافر داشت و پدرش نیز او را به مطالعه و استفاده از مثنوی معنوی و آثار سایر عرفا تشویق میکرد. استاد از اوایل زندگی وقایع بر محنت و تجربیات پردرد و رنج خود را جامه نظم میپوشاند. در اوایل جوانی به خدمت معلمی در آمد و مدتی در مدرسههای مختلف به تدریس پرداخت. در دوره اماناللهخان در وزارت دارایی محاسب و مستوفی بود. بعدتر والی مزارشریف و متصدی سمتهای عالیتر شد اما هیچوقت از کارهای اداری خرسند و راضی نبود؛ چنانکه خود در شعر «نقش خیال» که طی آن شرح حال خود را به نظم درآورده است، میگوید:
نقش

دسته‌ها: پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید