دانشگاه مفید

پایان نامه کارشناسی ارشد رشته حقوق خصوصی

بررسی بیمه ی طلاق و ساز و کارهای اجرای آن در حقوق ایران

استاد مشاور:

دکتر محمد مهدی مقدادی

بهمن 1392

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده و استاد راهنما در سایت درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده

امروزه از جمله مهم ترین دغدغه های زنان و حتّی جامعه، در رابطه با وضعیت زنان مطلّقه ای است که با وقوع طلاق، عمدتاً از هیچ منبع مالی بهره مند نبوده و با فقر اقتصادی روبه رو می شوند. بیمه به عنوان زاده ی مقتضیات زندگی در مقابل نگرانی ها، در برابر بخشی از خطراتِ ناظر بر نهاد خانواده و اعضای آن نیز، قرار گرفته و موجب تسکین خاطر شده است. یکی از راهکارهای جدید برای حل نگرانی فقر مالی زنان مطلّقه با تمسّک به بیمه، بکارگیری نهاد نوظهورِ بیمه ی طلاق است. حیاتی ترین عنصر بیمه، خطر یا حادثه است که طلاق می تواند یکی از آن دو محسوب گردد زیرا متضمّن تعریف و ویژگی های آنها است. بیمه ی طلاق در ماهیّت حقوقی خود می تواند به دو صورت توجیه گردد: نخست، یکی از اقسام بیمه های مستقل از انواع بیمه های اشخاص باشد. دوم، یک نوع بیمه ی عمر در صورت حیاتِ مشروط به طلاق باشد. از جمله ساز و کارهایی که می تواند از سوی زوج ها، به عنوان متعهدان پرداخت حق بیمه در اجرای بیمه های طلاق صورت گیرد عبارتند از؛ انعقاد قرارداد بیمه به صورت آزاد و اختیاری، درج الزام به انعقاد یا پرداخت حق بیمه در قالب شروط ضمن عقد یا در قالب مهریه و یا اینکه می تواند در نظام حقوقی ایران، جزء نفقه قرار گیرد. حق بیمه در صورت استخدام مردان، می تواند از حقوق آنها کسر گردد. براساس الزامات دینی، اسنادی (بین المللی و داخلی) و عرفی نیز، دولت باید از طریق بیمه های اجتماعی یا راهکارهای حمایتی از این نوع بیمه ها حمایت نماید که به دو صورت قابل تصوّر است؛ نخست، قرار گرفتن دولت به عنوان بیمه گر و دوم، قرار گرفتن دولت به عنوان بیمه گزار. طلاق نباید از نوع رجعی باشد مگر اینکه عده سپری شده باشد و همچنین طلاق نباید از سوی زوجه تقاضا شده باشد مگر در زمانی که زندگی غیر قابل تحمّل بوده یا زوج غایب مفقودالاثر باشد. هم چنین زوجه نباید مَلی یا شاغل باشد و در صورت ازدواج مجدد نیز، سرمایه ی پرداختی از سوی بیمه گر قطع خواهد شد.

واژگان کلیدی: بیمه، تأمین اجتماعی، طلاق، بیمه ی طلاق، زنان مطلّقه، زوج، زوجه

فهرست مطالب

مقدمه 1

طرح موضوع 1

دلایل انتخاب موضوع 3

نقد ادبیات موضوع 3

سؤالات تحقیق 4

فرضیه 4

مفروضات 4

اهداف تحقیق 5

روش تحقیق 5

سازماندهی تحقیق 5

فصل اول:کلیات / 7

مبحث اول: لزوم حمایت از زنان مطلّقه 9

گفتار اول: آمار رو به رشد طلاق و شرایط نامطلوب اقتصادی 9

بند اول: آمار رو به رشد طلاق 9

بند دوم: شرایط نامطلوب اقتصادی 12

گفتار دوم: عدم کارسازی ساز و کارهای حمایتیِ پیش بینی شده در حقوق موضوعه 15

گفتار سوم: عدم اشتغال و عدم توفیق زنان مطلّقه در ازدواج مجدد 17

بند اول: عدم اشتغال زنان مطلّقه 17

بند دوم: عدم توفیق زنان مطلّقه در ازدواج مجدد 19

مبحث دوم 21

مفاهیم، طرف ها، عناصر و مقسَّمات مرتبط با قرارداد بیمه ی طلاق 21

گفتار اول: مفاهیم بیمه، تأمین اجتماعی، طلاق و زنان بی سرپرست 21

بند اول: مفهوم بیمه و تأمین اجتماعی 21

الف: مفهوم بیمه 22

ب: مفهوم تأمین اجتماعی 24

بند دوم: مفهوم طلاق 25

بند سوم: مفهوم زنان بی سرپرست 26

گفتار دوم: طرف ها و عناصر قرارداد بیمه 27

بند اول: طرف های قرارداد بیمه 27

الف: بیمه گر و بیمه گزار 27

1ـ بیمه گر 28

2ـ بیمه گزار 28

بند دوم: عناصر قرارداد بیمه 33

الف: حادثه، خطر و ویژگی های آنها 33

1ـ حادثه 33

2ـ خطر 36

3ـ ویژگی های حادثه یا خطر قابل پوشش 37

ب: موضوع و مورد بیمه 41

ج: حق و وجه بیمه 42

1ـ حق بیمه 42

2ـ وجه بیمه 44

گفتار سوم: تحلیل اقسام بیمه، تأمین اجتماعی و طلاق 44

بند اول: اقسام بیمه 44

الف: بیمه های تجاری 45

1ـ بیمه های اشخاص 46

2ـ بیمه های خسارتی 49

ب: بیمه های اجتماعی 51

بند دوم: نظام و قلمرو تأمین اجتماعی 53

الف: پوشش بیمه های اجتماعی 54

ب: حمایت اجتماعی و توانبخشی 54

ج: حوزه ی امدادی 56

بند سوم: اقسام طلاق 56

الف: به تقاضای زوج 56

ب: به تقاضای زوجه 56

ج: طلاق توافقی 57

مبحث سوم:پیشینه و ماهیّت بیمه ی طلاق 58

گفتار اول: پیشینه ی بیمه ی طلاق 58

بند اول: در جهان 58

بند دوم: در ایران 59

گفتار دوم: ماهیّت بیمه ی طلاق 60

بند اول: فرض بیمه ی اشخاص 60

بند دوم: فرض بیمه ی خسارتی 62

بند سوم: ماهیّت حقوقی بیمه ی طلاق 62

فصل دوم: نظریات، راهکارهای اجرا و شرایط بهره مندی از بیمه ی طلاق/ 74

مبحث اول: نظریات مطرح شده در رابطه با اجرای بیمه ی طلاق 76

گفتار اول: دیدگاه مخالف 76

بند اول: افزایش نرخ طلاق و وقوع طلاق های صوری 76

الف: افزایش نرخ طلاق 76

ب: وقوع طلاق های صوری 78

بند دوم: عدم امکان اطلاع از ازدواج یا اشتغال زنان مطلّقه 79

بند سوم: عدم استقبال از سوی مردان 80

گفتار دوم: دیدگاه موافق 81

بند اول: زوال آسیب های اجتماعی عارض بر زنان مطلّقه 82

الف: ریشه ی اقتصادی جرائم 82

ب: اعتیاد 85

ج: خودکشی 85

بند دوم: فرصت و توان کافی برای تربیت و رسیدگی به فرزندان 86

بند سوم: بهبود سلامت روانی و جسمی افراد جامعه 87

مبحث دوم: ساز و کارهای اجرای بیمه ی طلاق 89

گفتار اول: با اراده ی آزاد افراد 89

بند اول: انعقاد قرارداد بیمه ی تجاری 89

بند دوم: در قالب شروط ضمن عقد 90

الف: شروط انتخابی 90

ب: شروط ارشادی 91

بند سوم: در قالب مهریه 92

بند چهارم: گسترش قلمرو نفقه 96

گفتار دوم: حمایت دولتی 98

بند اول: الزاماتِ دولت در تحقق تأمین اجتماعی 99

الف: ادله ی شرعی 99

ب: ادله ی حقوقی 103

1ـ اسناد بین المللی 103

2ـ مقررات داخلی 106

2ـ 1ـ قانون اساسی 106

2ـ 2ـ  در مقررات و قوانین عادی 109

ج: براساس ضرورت عرفی برخی از مردان 114

بند دوم: توسعه ی قلمرو پوشش های تأمین اجتماعی 117

الف: از طریق نظام بیمه های اجتماعی 117

ب: از طریق نظام حمایتی 122

مبحث سوم:شرایط بهره مندی از بیمه ی طلاق 124

گفتار اول: شخص متقاضی طلاق و نوع طلاقِ قابل حمایت 124

بند اول: شخص متقاضی طلاق 125

بند دوم: نوع طلاق 126

گفتار دوم: زنان مطلّقه ی قابل حمایت 127

بند اول: فقر مالی 127

بند دوم: عدم ازدواج مجدد 128

نتیجه گیری 130

منابع و ماخذ 134

مقدمه

طرح موضوع

انسان، از بدو خلقت همواره با «خطر»[1] مواجه بوده، که با قلمرو وسیع خود هر لحظه جان، مال، سرمایه و … او را تهدید ساخته است. حیات بشر از همان آغاز، بدون مراقبت، تضمین و تأمین نمی گشته است. بهره مندی از امنیت در برابر خطرات، از طریق تدارک راهکاری مانند قراردادهای بیمه، به تدریج به شیوه ای معقول و مقبول در میان مردم هر جامعه ای تبدیل شده است. در این میان، ممکن است که شماری از خطرات، نهاد خانواده را تهدید نموده و هر یک از زوجین را در معرض آسیب های جدی قرار دهد. یکی از این خطرات، وقوع طلاق و زوال نهاد مقدّس خانواده به عنوان بنیادی ترین هسته ی جامعه ی انسانی است، که زوجین و به ویژه زوجه را با نیاز های شدید مالیِ پس از طلاق روبه رو ساخته و در شرایط نامساعدی قرار می دهد. امروزه، بدون شک خانواده های متعددی مبتلا به مسأله ی طلاق بوده و دامن گیر تعداد کثیری از زنان شده، که ریشه در دلایل انبوه زیستی، اجتماعی، روانی، اقتصادی، فرهنگی و … دارد. بی تردید تمامی طلاق ها آثار و تبعات گریزناپذیری داشته و گریبان گیر بسیاری از زوجین و فرزندان آنها خواهد بود. تبعاتِ منفی مانند سرخوردگی، افسردگی، مشکلات فرهنگی، انزوا و اختلال در تعاملات اجتماعی، زوال سلامت روانی و جسمی، تن دادن به ازدواج های موقت و خارج از عرف اجتماعی، مشکلات جنسی، فساد اخلاقی، روی آوردن به انحرافات جنسی، سرقت، اعتیاد و … به عنوان برخی از مشکلات عارض بر زنان مطلّقه، عمدتاً پایه در فقر و ضعف اقتصادی آنان داشته و زمینه ی بروز مشکلات و ارتکاب جرائم را دامن گیر آنان ساخته است. چه آنکه معمولاً مردان خود به تنهایی از عهده و توان مخارج زندگی بر آمده و این زنان هستند که غالباً دچار مشکلات مزبور می گردند، آن چنان که حتّی برخی از مردم، زنان مطلّقه را اساساً با مسأله ی فقر اقتصادی می شناسند. همچنین دلایلی مانند رشد صعودی آمارهای طلاق به ویژه در میان زنان جوان، توقف پشتوانه ی مالی زنان در قالب نفقه، عدم موفقیت در اخذ مهریه، افزایش نرخ تورم، بیکاری و توزیع نامناسب درآمد در جامعه بر شدت نگرانی ها افزوده و حمایت از این قشر زنان را ضروری ساخته است. بنابراین پشتیبانی از زنان مطلّقه و تدارک تمهیداتی که بتواند نیاز اقتصادی آنان را تأمین و از مشکلات آتی احتمالی آنان بکاهد، امری طبیعی و ضروری است. یکی از ابزارهای اطمینان بخش در عرصه ی حضور خطر، قراردادهای بیمه است. بیمه خود موجد نوعی اطمینان در مقابل خطر محتمل الوقوع است که از ابتکارات نوین برای اجتناب یا کاهش مشکلات فوق، پیش بینی و اجرای قرارداد «بیمه ی طلاق» است. این نوع بیمه در حال حاضر در کشور ایران جامه ی قانون را بر تن ننموده و میان اندیشمندان و متفکرین حقوقی و اجتماعی در حال وارسی، نقد و تحلیل است و به طور موقت و آزمایشی در استان های خراسان، گلستان و سمنان اجراء شده است اما در حال حاضر مانند خرمایی بر نخل معلق مانده است.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   پایان نامه دادگاه صالح و قانون حاکم بر مسؤولیت مدنی بین‌المللی اشخاص خصوصی

بیمه ی طلاق از طرح های بیمه ای نوین در حرفه ی بیمه می باشد و منظور از آن این است که، زنان مطلّقه پس از وقوع طلاق تا زمان ازدواج مجدد یا شاغل شدن، از حمایت مالی شرکت بیمه (بیمه گر) در قالب قرارداد بیمه ای آزاد یا پوشش های تأمین اجتماعی به ترتیب از سوی شوهر یا دولت (به تنهایی یا با کمک به شوهر) برخوردار گشته و بتوانند از حقوق مستمری یا حقوق یک جا بهره مند گردند تا زمانی که شاغل یا مَلیء یا … گردند. لذا در این پایان نامه، بیمه ی طلاق و مباحث پیرامون آن مورد بررسی واقع خواهد شد.

لازم به ذکر است که منظور از بیمه ی طلاق، جلوگیری از وقوع طلاق نیست بلکه منظور حمایت بیمه ای از زنان متأهلی است که با وقوع طلاق از شوهران خود جدا می شوند و از لحظه طلاق به بعد است که اجرای این نوع بیمه آغاز می گردد به عبارت  دیگر منظور از بیمه ی طلاق، بیمه ای است که با وقوع طلاق برای حمایت از زنان مطلّقه، از سوی بیمه گر آغاز به اجراء می کند.

دلایل انتخاب موضوع

با توجه به بالا بودن آمار طلاق در ایران و تلاش برای کاهش آثار و تبعات منفی پس از آن، در حال حاضر، ساز و کار متقَنی در این ارتباط وجود ندارد. همچنین با توجه به خلاء علمی و عملی در رابطه با پیش بینی و تدارک راهکارهای حمایتیِ اطمینان بخش برای زنان مطلّقه، ضروری است این خلاء و ضعف با بررسی گسترده و عمیق، غنی گردد. یکی از طرق پر نمودن خلاء مذکور و زدودن ضعف مزبور،  بررسی بیمه ی طلاق و ساز و کارهای اجرای آن است. علاوه بر این که، علاقه ی علمی و شخصی نگارنده به مباحث بیمه و حقوق خانواده نیز، موجب ترغیب وی به بررسی این موضوع و مباحث پیرامون آن شده است.

نقد ادبیات موضوع

با توجه به جستجوی صورت گرفته، موضوع این نوشتار در قالب رساله یا پایان نامه به رشته تحریر در نیامده است. در بخشی از مقاله ای تحت عنوان «بررسی انواع بیمه های حمایتی خانواده» به قلم «سید محمد صادق طباطبایی و عاطفه محمد زاده یزد» در مجله ی دانشگاه شهرکرد، ساز و کار حمایتی از زنان مطلّقه در قالب بیمه ی طلاق، به طور مختصر بررسی شده است. نقاط مثبت مقاله ی مزبور در این است که بعضاً راهکارها و سرنخ هایی را برای تطوّر مطالبِ مرتبط با موضوعِ این پایان نامه، ارئه می دهد اما در مقابل بسیار مختصر بوده و کمک شایان و قابل توجّهی به محقق نمی نماید چه آنکه نویسنده ی مقاله ی مذکور عهده دار انجام تحقیق گسترده ای در این زمینه نبوده است. از مطالب مندرج در سایت های اینترنتی نیز بعضاً استمداد شده است اما پراکنده و ناچیز بودن مطالب این سایت ها نیز مشقت دیگری است که پیش روی این پژوهش است. از این رو، به علت عدم بررسی موضوع بیمه ی طلاق و نو بودن آن و با توجه به کمبود مباحث حقوقی و تحلیلیِ مرتبط با این موضوع، شایسته است کاری در وسعت یک پژوهش صورت گرفته و در قالب یک پایان نامه تدوین یابد.

سؤالات تحقیق

  • سؤال اصلی

ـ براساس مقررات فعلی ایران، آیا بیمه ی طلاق قابلیّت اجرایی در نظام حقوقی ایران را داراست؟ چگونه و براساس چه ساز و کارهایی، بیمه ی طلاق (به عنوان یکی از ابزارهای حمایت از زنان مطلّقه)، در حقوق ایران می تواند اجراء گردد؟

  • سؤالات فرعی

1ـ پوشش بیمه ی طلاق از چه زمانی شروع می شود؟

2ـ در بیمه ی طلاق، چه شخصی مناسب است بیمه گزار باشد؟       

3ـ آیا الزام به پرداخت حق بیمه از سوی زوج، می تواند از جمله شروط ضمن عقد نکاح قرار گیرد؟

4ـ دولت بر چه اساسی ملزم به حمایت از زنان مطلّقه است؟  

فرضیه

از جهت مطابقت با قوانین، زمینه ی اجرای بیمه ی طلاق فراهم است. این قابلیّت از متن قوانین موضوعه ی مرتبط با مباحث بیمه ی طلاق، قابل کشف است. همچنین این نوع بیمه، با تجویز ساز و کارهایی مناسب مانند انعقاد قرارداد بیمه های تجاری، درج شروط در ضمن عقد، قرار گرفتن به عنوان مهریه یا به عنوان نفقه، دخالت دولت در بسط دامنه ی بیمه های اجتماعی یا در پرداخت حق بیمه ها یا با قرار گرفتن به عنوان بیمه گزار، می تواند در نظام حقوقی ایران اجرا گردد.

مفروضات

1ـ قراردادهای بیمه، از نظر فقهی و قانونی جزء عقود احتمالی، صحیح و پذیرفته شده هستند و مباحث اثباتی و انتقادی آن مدت هاست پایان یافته است.

2ـ قرارداد بیمه ی طلاق از جهت ویژگی های حقوقی، یک قرارداد مستمر، معوّض، عهدی و رضایی است.

3ـ منظور از دولت، دولت به معنای عام[2] است که شامل تمام سازمان های اداری و اجرایی، قضایی و قانونگذاری است.

  اهداف تحقیق

هدف اصلی از این پژوهش وصول و نائل آمدن به راهکاری عملی برای اجرای بیمه ی طلاق به عنوان وزنه ی اطمینان بخشی برای جامعه ی زنان مطلّقه ای است که عمدتاً با تنگدستی و فقر روبه رو هستند تا بدین طریق، زمینه هایی که ممکن است احیاناً منجر به زوال خود آنان یا هر یک از افراد جامعه شود، منتفی گردد. بی شک رواج بیمه ی طلاق باعث گسترش رفاه در بین این قشر از زنان شده و کاهش جرائم احتمالی را در بر خواهد داشت. بنابراین هدف اصلی این پایان نامه از مباحث پیرامون بیمه ی طلاق این است که، کمک شایانی به سیاست گذاران و برنامه ریزان عرصه ی حمایتی و اجتماعی نماید تا بدین وسیله از جانب ایشان برنامه ریزی های منسجم و پرباری برای بهبود وضعیت زندگی زنان مطلّقه صورت گیرد.

[1]– Risk

* در آوردن معادل انگلیسی لغات بیمه ایِ پرکاربرد و مهم فارسی، از کتاب «مجموعه واژگان بیمه ای» استفاده شده است (عبدا… آستین و دیگران، مجموعه واژگان بیمه ای (در متون بیمه ای فارسی)، (تهران، ناشر: پژوهشکده بیمه (وابسته به بیمه مرکزی ج.ا.ا)، تابستان 1390).

[2]ـ State

تعداد صفحه :176

قیمت :37500 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

دسته‌ها: حقوق