Menu

اثربخشی زوج درمانی رفتاری یکپارچه نگر در بهبود مشکلات روانشناختی- قسمت 2

0 Comments

اگر احتمال بالای خودکشی در اثر افسردگی را به سایر پیامدهای آن از جمله طلاق ، اختلال در روابط بین فردی و اختلال در عملکرد شغلی و مشکل در تربیت فرزندان اضافه کنیم خطر و میزان آسیب زایی این اختلال آشکارتر می شود .
در چنین شرایطی نیاز به پژوهش در مورد اثربخشی شیوه های درمانی موجود برای درمان افسردگی در جوامع مختلف ، به منظور بررسی میزان تناسب آنها با شرایط خاص فرهنگی ، اجتماعی و اثربخشی سریع ، پایدار ، کم هزینه و برخوردار از حمایت تجربی لازم و ضروری است .
از طرفی با توجه به اینکه IBCT رویکرد مناسبی در برطرف کردن نقاط ضعف زوج درمانی رفتاری می تواند باشد و پژوهش هایی که اجرا شده است موید این موضوع است(یلر و همکاران2008)، اما مولفین این پژوهش ها نیز معتقدند که پژوهش های بیشتری به ویژه به صورت تک موردی نیاز است تا مطالعات قبلی قابل تایید و تعمیم باشد. پژوهشگران دیگر نیز ( برای مثال بارس و گوران، 2008) معتقدند که در حال حاضر هیچ یک از درمان های جدید ملاک های EST را برآورد نمیکند و به ویژه IBCT باید توسط پژوهشگران مستقل ارزیابی گردد. بسیاری از پژوهشگران ( به عنوان مثال کریستنسن و همکاران 2005، اشنایدر و همکاران 2006) اخیرا به این نتیجه رسیده اند که پژوهش های زوج درمانی با گروه های بزرگ تصادفی سازی شده محدودیت های فراوانی برای پژوهشگران دارد و تاکید کرده اند که کار کردن با تعداد کمی از زوج ها به صورت عمیق تر و دقیق تر فهم و بینش لازم را برای اجرای پژوهش های تصادفی سازی شده ی بزرگ، پرهزینه و زمان بر فراهم می کند.
در چنین شرایطی نیاز به پژوهش در مورد تعیین اثربخشی شیوه¬های درمانی موجود برای زوج ها در جوامع مختلف، به منظور بررسی میزان تناسب آنها با شرایط خاص فرهنگی، اجتماعی و اثربخشی سریع، پایدار، کم هزینه و برخوردار از حمایت تجربی لازم و ضروری است. از بین شیوه¬های درمانی روانشناختی در زوج درمانی، رفتار درمانی مبتنی بر تغییر و رفتار درمانی مبتنی بر پذیرش در شرایط تجربی و کنترل شده نسبت به سایر روش¬های درمانی از اثربخشی بالاتری برخوردارهستند به عنوان مثال جیکوبسن و همکاران(2000) ،دیوید اتکینز و همکاران(2005) ، دمینژیا و همکاران 2009، کریستنسن و همکاران(2004) ، کریستنسن، اتکینز و باکوم (2006). هر چند این پژوهش¬ها حاکی از برتری IBCT نسبت به سایر درمان¬ها در حوزه¬ی شناختی- رفتاری و زوج درمانی رفتاری سنتی است، اما در زمینه اثربخشی این مدل، پژوهش کافی در ایران صورت نگرفته است. بنابراین با توجه به شرایط خاص مشکلات زناشویی و فقر جدی پژوهش در زمینه مداخلات بالینی این اختلال در ایران لزوم پژوهش¬های جدی در این زمینه احساس می¬شود. پژوهش حاضر نیز در راستای تحقق این امر صورت گرفته است تا اثربخشی این شیوه ی زوج درمانی را که برخاسته از زوج درمانی رفتاری است در افزایش رضایت زناشویی زوج ها بررسی کرده و تاثیرات آن را بر زنان و شوهران به صورت مستقل بسنجد.

1-4- اهداف پژوهش:
هدف اصلی این پژوهش عبارت است از:
اثربخشی زوج درمانی رفتاری یکپارچه نگر در بهبود مشکلات روانشناختی زوجین افسرده
اهداف ویژه¬ی این پژوهش عبارت است از:
1- تعیین اثربخشی زوج درمانی رفتاری یکپارچه نگر در کاهش افسردگی زوج
2- تعیین اثربخشی زوج درمانی رفتاری یکپارچه نگر در کاهش تعارضات زناشویی
3- تعیین اثربخشی زوج درمانی رفتاری یکپارچه نگر در افزایش رضایت زناشویی
4- تعیین اثربخشی زوج درمانی رفتاری یکپارچه نگر در افزایش رفتارهای مثبت همسر
5- تعیین اثربخشی زوج درمانی رفتاری یکپارچه نگر در کاهش خشونت های زوج و افزایش تعهد
6- تعیین اثربخشی زوج درمانی رفتاری یکپارچه نگر در افزایش سازگاری زناشویی
7- تعیین اثربخشی زوج درمانی رفتاری یکپارچه نگر در کاهش اضطراب زوجین
8- تعیین اثربخشی زوج درمانی رفتاری یکپارچه نگر در کاهش نگرانی زوجین

1-5- فرضیه¬ها ی پژوهش:
9- زوج درمانی رفتاری یکپارچه نگرموجب کاهش افسردگی زوج میشود.
2- زوج درمانی رفتاری یکپارچه نگر موجب کاهش تعارضات زناشویی میشود.
3- زوج درمانی رفتاری یکپارچه نگر موجب افزایش رضایت زناشویی میشود.
4- زوج درمانی رفتاری یکپارچه نگر موجب افزایش رفتارهای مثبت همسر میشود.
5- زوج درمانی رفتاری یکپارچه نگر موجب کاهش خشونت و افزایش تعهدمیشود.
6- زوج درمانی رفتاری یکپارچه نگر موجب افزایش سازگاری زناشویی میشود.
7-زوج درمانی رفتاری یکپارچه نگر موجب کاهش اضطراب زوجین میشود.
8- زوج درمانی رفتاری یکپارچه نگر موجب کاهش نگرانی زوجین میشود.

1-6- متغير هاي پژوهش:
متغیر مستقل در این پژوهش زوج درمانی رفتاری یکپارچه نگر و متغیر وابسته در این پژوهش افسردگی، تعارضات زناشویی، رضایت زناشویی، رفتارهای مثبت همسر، خشونت و تعهد، سازگاری، اضطراب و نگرانی است.

1-7- تعریف نظری و عملی متغیرها
1-7-1- افسردگی
تعریف نظری : افسردگی عبارت است از خلق افسرده و از دست دادن لذت ، ناامیدی ، غمگینی ، افکار خودکشی ، دوری گزینی ، اختلال در خواب و اشتها که با شکایات جسمانی نیز همراه است ( سادوك و سادوک ، 2003 ).
تعریف عملی: در این پژوهش افسردگی عبارت است از نمره آزمودنی در پرسشنامه افسردگی بک – ویرایش دوم (– II ( BDI – II ) ) ( DBI-II ؛ بک ، استیر و بروان ، 1996 ).
1-7-2- زوج درمانی رفتاری یکپارچه نگر
تعریف نظری: زوج درمانی رفتاری یکپارچه نگر نوعی رفتار درمانی مبتنی بر بافت است که به زوج ها کمک میکند تا رضایتمندی و سازگاریشان افزایش یابد. این رویکرد شامل سه استراتژی مداخله ای است که برای افزایش پذیرش بین زوج ها طراحی شده است، اتحاد همدلانه، بی طرفی متحدانه و تحمل( جکوبسن و کریستنسن، 1996)
تعریف عملی: در این پژوهش زوج درمانی رفتاری یکپارچه نگر ، جلسات درمانی است که بر اساس راهنمای این درمان (کتاب “پذیرش و تغییر در زوج درمانی اثر جیکوبسن و کریستنسن1996 ) در غالب 16جلسه اجرا می¬شود.
1-7-3- رضایت زناشویی
تعریف نظری: رضایت زناشویی عبارت است از سطح رضایت در ارتباط بین دو نفر (فانک و راک 2007).
تعریف عملی: منظور از رضایت زناشویی در این پژوهش، شاخص رضایت زناشویی است که به وسیله فانک و راک(2007) طراحی شده است، این ابزار در اول و آخر و همچنین به صورت دوره ای در طول درمان برای سنجش بهبود رضایت در طول درمان استفاده می شود.

1-7-4- تعارضات زناشویی:
تعریف نظری : تعارضات زناشویی مشکلاتی از قبیل کاهش همکاری، افزایش واکنشهای هیجانی و … که بین زن و شوهرهاوجود دارد اشاره دارد(ثنایی، 1374).
تعریف عملی: در این پژوهش تعارضات زناشویی عبارت است از نمره آزمودنی در مقیاس تعارضات زناشویی (ثنایی، 1374).
1-7-5- سازگاری:
تعریف نظری : سازگاری عبارت است از رفتار کنار آمدن که به ما امکان میدهدتا درخواست هایی که در محیط با آنها روبرو میشودبرآورده سازیم، سازگاری زناشویی به کیفیت رابطه زناشویی یا روابط دو نفری مشابه آن کفته می شود(ثنایی، 1374)
تعریف عملی: در این پژوهش سازگاری زن و شوهر عبارت است از نمره آزمودنی در مقیاس سازگاری (ثنایی، 1374)
1-7-6- رفتارهای مثبت همسر:
تعریف نظری : رفتار های مثبت عبارتست از رفتارهای مثبتی که افراد دوست دارند همسرشان انجام دهد و رفتارهای منفی که دوست ندارند همسرشان انجام دهد ( کریستنسن وهمکاران، 2004).
تعریف عملی: در این پژوهش رفتارهای مثبت همسر عبارت است از نمره آزمودنی در مقیاس فراوانی رفتارهای مثبت همسر ( کریستنسن و همکاران، 2004).
1-7- 7- خشونت و تعهد:
تعریف نظری : خشونت عبارتست از اعمال پرخاشگرانه ای که زوج در یک مشاجره نشان میدهند و تعهد عبارتست از میزان تلاش و تمایل زوج برای رساندن ارتباطشان به نتیجه خوب( کریستنسن و همکاران، 2004).
تعریف عملی: در این پژوهش خشونت و تعهد عبارت است از نمره آزمودنی در مقیاس تعارضات ، (کریستنسن، 2004).

1-7-8- اضطراب:
تعریف نظری : اضطراب عبارت است از یک تجربه ذهنی ناخوشایند و مبهم که با نگرانی در مورد خطرها و اتفاقات ناگوار آینده و نشانه های جسمی، از جمله سردرد، تعریق ، طپش قلب و بی قراری همراه است ( سادوك و سادوک ، 2003 ) .
تعریف عملیاتی: در این پژوهش اضطراب عبارت است از نمره آزمودنی در مقیاس BAI ، تست اضطراب بک etal , 1988 ) ( BAI : Beck

1-7-9- نگرانی:
تعریف نظری : نگرانی به صورت رشته ای از افکار منفی که غالبا کلامی اند و هدفشان حل مسئله است] تعریف شده است(برکووک ، رابینسون ، پروزیسکی و دی پری ، 1983)
تعریف عملی: در این پژوهش نگرانی عبارت است از نمره آزمودنی در مقیاس نگرانی پنسیلوانیا .

فصل دوم
پیشینه

2-1- مقدمه:
در این فصل سعی شده است که یک دورنمایی تقریبا جامع از ماهیت افسردگی، مشکلات زناشویی، زوج درمانی رفتاری TBCT))، زوج درمانی یکپارچه نگر IBCT)) در درمان زوج ها و سپس تحقیقات صورت گرفته در این زمینه ارائه شود.
2-2- ویژگی های تشخیصی اختلال افسردگی:
همانطور که در فصل اول اشاره کردیم اختلال افسردگی اساسی به عنوان یک مسئله چالشگر بهداشت روانی مطرح است. هارتون؛ كرك و سالكوس كيس؛ كلارك (1989) طبق پنجمین راهنمای تشخیصی و آماری اختلال افسردگی اساسی یک حالت خلقی افسرده، بدون سابقه دوره های مانی ، مختلط یا هییو مانی تعریف می شود که حداقل دو هفته طول کشیده و 5 علامت یا بیشتر نشانه های شناختی ( عزت نفس پایین، گناه و تقصیر، اشکال در حافظه و مشکلات تمرکزی )، تغییرات در رفتار و انگیزش ( احساس بی قراری یا کندی ، کاهش علاقه به فعالیت های اجتماعی یا تفریحی )، و تغییرات جسمی ( خواب، مسائل خوردن و جنسی، توان باختگی ) دیده می شود( انجمن روان پزشکی آمریکا، 2013 ) .
جدول 1-2 معیارهای تشخیصی DSM-5 برای اختلال افسردگی اساسی
-A پنج تا (یا بیشتر) از علائم زیر در یک دوره ی دو هفته ای وجود داشه اند و نشان دهنده تغییر از سطح عملکرد قبلی هستند. حداقل یکی از علائم یا به صورت (1) خلق افسرده یا (2) از دست دادن لاقه و احساس لذت است.
(1) خلق افسرده اکثر مواقع روز، یا با گزارش ذهنی (مثل احساس غمگینی و پوچی) یا مشاهدات دیگران(مثلا، غمگین و اشک بار بودن).
(2) کاهش قابل ملاحظه علاقه یا احساس لذت نسبت به تمام، یا تقریبا تمام فعالیت ها درقسمت عمده ی روز، تقریبا هر روز( به طوری که شرح ذهنی بیمار یا مشاهدات دیگران نشان می دهد).
(3) کاهش قابل ملاحظه ی وزن بدون پرهیز یا رژیم غذایی یا افزایش وزن( مثلا، بیش از 5 درصد وزن بدن در یک ماه)، یا کاهش یا افزایش اشتها تقریبا هر روز.
(4) بی خوابی یا پر خوابی تقریبا هر روز.
(5) تحرک یا کندی روانی – حرکتی تقریبا هر روز(قابل مشاهده برای دیگران؛ فقط مربوط به احساس های ذهنی بیقراری یا کندی نمی گردد).
(6) خستگی یا فقدان انرژی تقریبا هر روز.
(7) احساس بی ارزشی یا گناه بیجا(که ممکن است هذیانی باشد)تقریبا هر روز( فقط شامل خود ملامت گری و احساس گناه در مورد بیمار بودن نمی گردد).
(8) کاهش توانایی فکر یا تمرکز، یا بلا تصمیمی، تقریبا هر روز(به شرح ذهنی بیمار یا مشاهدات دیگران).
(9) افکار تکرار شونده مرگ( نه به صورت ترس از مرگ) افکار انتحاری تکراری بدون نقشه ی خاص، یا اقدام به خود کشی یاطرح خاص برای خود کشی.
B- علایم فوق باید از نظر بالینی سبب ناراحتی چشمگیر یا افت کارکرد اجتماعی، شغلی یا سایر جنبه های مهم کاری فرد گردد.
C- علائم ناشی از تاثیر فیزیولوژیک مستقیم یک ماده (داروی نسخه سده یا مورد سوء مصرف) یا یک اختلال طبی عمومی (مثل کم کاری تیروئید) نمی باشد.
D- دوره افسردگی اساسی حاضر توسط اختلال اسکیزوافکتیو، اسکیزوفرنیا، اختلال اسکیزوفرنی فرم، اختلال هذیانی یا سایر اختلالت معین و نا معین ظیف اسکیزوفرنیا و سایر اختلالت روانپریشی بهتر توجیه نمیشود.
E- هیچگاه دوره مانیا یا هیپومانیا بروز نکرده است( انجمن روان پزشکی آمریکا، 2013 ) .

2-2-1- همه گیری شناسی:
شیوع:
شیوع 12 ماهه اختلال افسردگی اساسی در آمریکا حدود 7 درصد برآورد شده است، که البته بین گروه های مختلف سنی تفاوت های قابل توجهی دیده میشود، به طوری که شیوع آن در سنین 18 تا 29 سالگی حدود سه برابر بیشتر در مردان دچار افسردگی میشود که این تفاوت از اوایل نوجوانی شروع میشود( انجمن روان پزشکی آمریکا، 2013 ) .
بروز و سیر:
اولین دوره اختلال افسردگی اساسی در هر سنی میتواند بروز نماید، ولی به نظر می رسد شروع آن پس از بلوغ به نحو قابل توجهی افزایش می یابد. در آمریکا حداکثر بروز در دهه سوم زندگی دیده میشود. هرچند شروع آن در سالمندی ناشایع نیست. اختلال افسردگی اساسی سیر کاملا متغیری دارد، برای مثال در برخی از بیماران دوره های فروکش به ندرت رخ میدهد در حالی که در گروهی دیگر دوره فروکش برای سال ها ادامه می یابد و فاصله دو دوره ی بیماری چندین سال خواهد بود. افتراق افرادی که افسردگی مزمن داشته اند و اخیرا دچار تشدید علایم شده اند از گروهی که به تازگی دچار بیماری شده اند در امر درمان اهمیت فوق العاده ای دارد. تداوم مزمن علایم افسردگی احتمال وجود اختلالات زمینه ای شخصیتی، مصرف مواد و اضطراب را افزایش میدهد که در نتیجه احتمال موفقیت کامل درمانی در برطرف کردن همه علایم کاهش میابد. لذا در کسانی که با علایم افسردگی مراجعه میکنند کندو کاو جهت یافتن آخرین دوره حداقل دو ماهه ای که طی آن هیچگونه علایم افسردگی وجود نداشته است مفید خواهد بود. به طور معمول بهبودی در هر دو نفر از 5 نفر بیمار در طول سه ماه و در هر چهار نفر از پنج بیمار، در طول یک سال پس از بروز افسردگی اساسی، رخ خواهد داد( انجمن روان پزشکی آمریکا، 2013 ) .
علیرغم وجود تفاوت های پایدار جنسیتی در میزان شیوع اختلال افسردگی اساسی به نظر میرسد که تفاوت جنسیتی بارزی در پدیدارشناسی، سیر یا پاسخ درمانی وجود نداشته باشد. به همین ترتیب سن فعلی بیمار تاثیری بر سیر یا پاسخ درمانی اختلال افسردگی اساسی ندارد ( انجمن روان پزشکی آمریکا، 2013 ) .

2-2-2 -تغییرات DSM-5 در اختلال افسردگی
در ماه 2013 ویراست پنجم دستنامه تشخیصی و آماری انجمن روان پزشکی آمریکا DSM-5 به چاپ رسید. DSM-5 انجیل روان پزشکی و روان شناسی بالینی محسوب میشود و برای سایر رشته های روان شناسی، و حتی رشته هایی مثل مشاوره و راهنمایی نیز منبعی از اطلاعات مهم است. به استثناء تشخیص و درمان اختلال افسردگی عمده شبیه به آن چیزی است که در DSM-4 توصیف شده بود. استثناها عبارتند از اضافه شدن دو اختلال جدید و حذف معیار مستثنی ساز عزا یا سوگ که به آن پرداخته خواهد شد( گنجی، 1393).
به فصل اختلال افسردگی در DSM-IV دو اختلال جدید اضافه شده است. 1) اختلال افسردگی پس از قاعدگی 2) اختلال نامنظمی خلقی اختلال گرانه BMDD که مختص کودکانی است که به شدت تحریک پذیر هستند و نمیتوانند به هیجانات خود نظم دهند. افسردگی به شیوه ای جدید مفهوم پردازی شده است. اختلال خلق ادواری با اختلال افسردگی عمده مزمن ادغام شده است و اختلال جدید اکنون اختلال افسردگی دایم نامیده میشود( گنجی، 1393).
تغییر دیگر در DSM-5 حذف معیار مستثنی ساز سوگ از تشخیص اختلال افسردگی عمده است. یک تغییر عمده از اختلال افسردگی عمده از میان برداشتن معیار سوگ است. این معیار مانع از این میشد که فردی که برای کسی عزادار است تا 2 ماه بعد از مرگ او مبتلا به اختلال افسردگی عمده شناخته شود، طبق معیارهای قبلی چنین افرادی می بایست عزادار محسوب می شدند نه افسرده اما تیم های تحقیقاتی انجمن روان پزشکی آمریکا یک واقعیت مهم را کشف کردند، کسانی که قبل از مرگ یکی از عزیزان خود یک دوره افسردگی عمده را تجربه کرده بودند بعد از تجربه کردن چنین فقدانی با احتمال بیشتری یک دوره افسردگی عمده را دوباره تجربه میکردند و قاعده مستثنی دانستن سوگ مانع از این می شد که این افراد به طور صحیح شناخته شوند و از تجربیات درمانی مناسب بهره مند گردند. ثانیا از میان برداشتن قاعده مستثنی ساز سوگ در واقع به رسمیت شناختن این حقیقت است که سوگ فرایندی نیست که بعد از دو ماه به پایان برسد( گنجی، 1393).
سوگواری و عزاداری یک فرایند بسیار پیچیده است و در مورد آن باید عوامل مختلفی را در نظر گرفت، از جمله نوع رابطه با فرد متوفی، سن و علت مرگ. برای مثال عزای مرگ همسر بعد از 50 سال زندگی مشترک ممکن است هرگز آرام نگیرد و درعرض دو ماه از بین نخواهد رفت( گنجی، 1393).
DSM-IV ملاحظات احتیاطی درباره اختلال افسردگی عمده را اندکی کنار میگذارد تا هرگونه فقدان یا از دست دادن مهم مثل طلاق و …را که باعث غم شدید، بیخوابی و بی اشتهایی میشوند شامل شود. با این که علایم ممکن است متناسب با نوع فقدان باشند حضور یک دوره افسردگی عمده باز هم باید منتفی شود، مخصوصا در افرادی که سابقه یک اختلال افسردگی دارند. به هنگام تشخیص درمانگران باید هنجارهای فرهنگی مرتبط با نحوه عزاداری و ابراز غم را در نظر بگیرند( گنجی، 1393).

2-3- مشکلات زناشویی:
رضایت زناشویی نیز یک جنبه مهم و پیچیده از یک رابطه زناشویی است که عوامل مهمی در آن نقش دارند و میتواند به وسیله روش های مداخله ای مختلف تحت تاثیر قرار بگیرد. یکی از جنبه های حیاتی یک سیستم زناشویی، رضایتی است که همسران در رابطه خویش احساس و تجربه میکنند. با این وجود، آمار طلاق که معتبرترین شاخ

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *