Menu

اثربخشی زوج درمانی رفتاری یکپارچه نگر در بهبود مشکلات روانشناختی- قسمت 6

0 Comments

عملکردی زناشویی میتواند عمیق و طولانی باشد. همسران بیماران افسرده ممکن است برای سال ها با ناتوانی زندگی کنند و یا در مورد اینکه چطور از فرد افسرده حمایت کنند ناآگاه باشند. اهمیت این مسئله به این دلیل است که افسردگی و ارتباط پریشان بر هم تاثیر دارند و تحقیقات مربوط به زوج درمانی روی تغییر الگوهای ناسازگارانه ارتباط به عنوان راهی برای کم کردن افسردگی تمرکز دارند، از طرفی کمک به همسران غیر افسرده از نکات مهم در ارتباط زناشویی است زیرا همسر غیر افسرده افزایش معنی داری از پریشانی روان شناختی ناشی از تحمل بار مسئولیت مرتبط با زندگی با یک شخص افسرده از جمله کاهش ارتباط های جنسی و اجتماعی، افزایش تعارض در مورد مسائل مالی، بچه ها و نقش ها، احساس درماندگی را تجربه میکنند، همانطور که گفته شد زمانی که شدت افسردگی افزایش می یابد 92 درصد بیماران افسرده از دلبستگی های موجود در زندگی خود نیز احساس خشنودی نمیکنند و 64 درصد بیماران افسرده احساس خود نسبت به دیگران را از دست میدهند و در تنیجه اختلال در روابط بین فردی و طلاق می تواند واضح ترین پیامدهای افسردگی باشد در این مطالعه زوج درمانی رفتاری یکپارچه نگر را در کمک که بهبود مشکلات زناشویی زوجین افسرده مورد بررسی قرار دادیم(کریستنسن و همکاران، 2004).
بنابراین با توجه به ویژگی های مثبت این درمان (از جمله نتایج مربوط به اثربخشی آن) در پژوهش حاضراثربخشی زوج درمانی رفتاری یکپارچه نگر در بهبود مشکلات روانشناختی زوجین افسرده با توجه به رابطه دو سویه ی مشکلات زناشویی و افسردگی مورد بررسی قرار گرفت.

جمع بندی:
به طور خلاصه در این فصل بعد از آشنایی مختصر با اختلال افسردگی اساسی به ویژگی های زوج و خانواده درمانی پرداخته شد. همانطور که ذکر شد خانواده به گروهی متشکل از دو یا چند نفر گفته میشود که از طریق تولد، ازدواج یا فرزند خواندگی با یکدیگر مرتبط شده اند و در یک منزل با همدیگر زندگی میکنند. ویژگی های متمایز کننده خانواده درمانی از سایر رویکردهای روان درمانی ذکر شد. برخی از خصوصیات خانواده سالم از جمله تعهد، قدردانی، تمایل به صرف وقت با یکدیگر، الگوهای موثر ارتباطی و … مطرح شدند. ویژگی های خانواده سالم مطرح شدند به عنوان مثال مطرح شد خانواده سالم در مقابله با بحران ها همدیگر را از نظر عاطفی حمایت میکنند و به مذاکره، مشاوره، شوخی کردن و ابراز احساسات میپردازند. سپس حمایت های تجربی از زوج درمانی ذکر شد و رویکردهای موثر در زوج درمانی شامل، زوح درمانی رفتاری، زوج درمانی هیجان مدار و برنامه های پیشگیری زوج توضیح داده شدند.
زوج درمانی رفتاری سنتی در بین سایر درمان ها توانسته بود بالاترین ملاک های درمان های دارای حمایت تجربی را کسب کند، این درمان نه تنها اثربخش بلکه اختصاصی هم هست یعنی اثرات آن فراتر از عوامل غیر اختصاصی و مشترک همه درمان ها مثل رابطه درمانی و … می باشد و تکنیک های این درمان اختصاصا اثرگذار هستند. این رویکرد مبتنی بر نظریه یادگیری اجتماعی و تبادل رفتاری در مورد اختلالات زناشویی است اما به رغم حمایت های قابل توجه از زوج درمانی رفتاری سنتی پدیدآورندگان این درمان دیدند که اگرچه بیش از پنجاه درصد زوج ها در پایان درمان بهتر شدند ولی فقط اندکی بیش از یک سوم آنها وارد دامنه بدون ناراحتی شده بودند. به طور خلاصه دیده شد تاکید رویکرد سنتی برای تغییر برخی از مشکلات و زوج ها مناسب نیست و حتی میتواند وضع را بدتر کند، پس به جای تغییر باید بر ایجاد پذیرش تاکید کرد، این ایده مبنای ایجاد زوج درمانی رفتاری یکپارچه نگر است. فنون مورد استفاده در زوج درمانی رفتاری یکپارچه نگر در سه طبقه بندی اصلی قرار میگیرد. فنون پذیرش، فنون تحمل و فنون تغییر. شواهد زیادی نشان دهنده ی موثر بودن پذیرش به عنوان یک مکانیزم تغییر است( برای مثال هیز، 2004، پترسون، ایفریت و دیویدسون 2009).

فصل سوم
فرایند روش شناختی

3-1-مقدمه
در این فصل سعی میشود تا طرح کلی پژوهش در ارتباط با فرضیه های مطرح شده بیان گردد، مواردی که در این فصل بیان میشود شامل: نمونه گیری، ویژگی های جمعیت شناختی زوجین، اطلاعات پرسشنامه ها، ملاک های ورود و خروج و توضیحی در مورد جلسات درمان می باشد.

3-2- طرح پژوهش
پژوهش حاضر یک طرح آزمایشی تک موردی از نوع طرح خط پایه چندگانه با آزمودنی های متفاوت و سنجش پیوسته می باشد و آزمودنی ها به ترتیب در مراحل خط پایه ، درمان و پس از درمان و پیگیری شرکت می کنند.
3-3- جامعه و نمونه
زوجینی که حداقل یکی از آنها مبتلا به MDD در شهر تبریز هستند، جامعه کلی را تشکیل می‏دهند. جمعیت مورد نظر را زوجینی تشکیل می‏دهند که به مرکز مشاوره مراجعه می‏کنند. گروه نمونه، تعداد افرادی هستند که پس از احراز شرایط پژوهش، روند درمان را طی می‏کنند.
روش نمونه‏گیری در این پژوهش، «نمونه گیری هدفمند » است.

3-4- محل انجام پژوهش و مشکلات احتمالی اجرای پژوهش و روش حل مشکلات
محل اجرای پژوهش، واحد روان شناسی هلال احمر تبریز است. مشکلات احتمالی در اجرای پژوهش ریزش آزمودنی¬ها می¬باشد. این مشکل را می¬توان با افزایش تعداد افرادی که وارد طرح می-شوند، برطرف کرد.
گروه نمونه بر اساس ملاک های زیر و احراز شرایط پژوهش وارد طرح درمان می شوند :
الف ) ملاک های ورود بیماران به پژوهش عبارتند از :
دارا بودن ملاک های تشخیص DSM – IV – TR برای افسردگی و ناسازگاری زناشویی به تشخیص روانشناسی بالینی یا روان پزشک
• عدم دریافت درمان های روان شناختی قبل از ورود به پژوهش
• در صورت مصرف دارو ، امکان ثابت نگه داشتن نوع و میزان دارو مصرفی طی مدت پژوهش
• داشتن حداقل 18 سال و حداکثر 50 سال
• موافقت بیمار برای شرکت در پژوهش و امضای رضایت نامه کتبی
ب ) ملاک های خروج نمونه از پژوهش عبارتند از :
* داشتن اختلال سایکوتیک و سوء مصرف مواد
* دارا بودن ملاک های کامل اختلال شخصیت در محور II
* وجود مخاطراتی برای بیمار مثل داشتن افکار جدی در مورد خودکشی که امکان عدم دریافت دارو و ثابت نگه داشتن آن را نا ممکن می سازد .
-روش اجرایی پژوهش با ذکر کامل نحوه گردآوری داده¬ها
پس از ارجاع بیماران از طرف روانشناس به درمانگر و احراز شرایط پژوهش نمونه مورد نظر (8 نفر) انتخاب شدند آزمودنی¬هایی پرسشنامه های MCQ, DAS, CQ, BDI, CSI, FAPB BAI, WQ و MSI را تکمیل کردند. در گروه درمان زوج اول، در جلسه اول وارد طرح درمان می¬شود. در جلسه دوم درمان زوج اول، زوج دوم وارد طرح درمان شدند. در جلسه سومِ زوج اول و جلسه دوم زوج دوم، زوج سوم وارد طرح درمان شدند. در جلسه چهارمٍ زوج اول و جلسه سومٍ زوج دوم، جلسه دوم زوج سوم، زوج چهارمِ وارد طرح درمان شدند. درمان در 16 جلسه، بر روی آزمودنی¬ها اجرا شد. آزمودنی¬ها در پایان درمان نیز آزمون¬های مرحله خط پایه را تکمیل می¬کنند.

جدول 1-3 : ویژگی های جمعیت شناختی بیماران
ویژگی
بیمار سن جنسیت تحصیلات مدت ابتلا شغل تشخیص همراه
اول 25 مونث کارشناسی 2 سال خانه دار هراس اجتماعی
دوم 35 مذکر کارشناسی —– آزاد هراس خاص
سوم 24 مونث کارشناسی —– خانه دار ——-
چهارم 35 مذکر کارشناسی 5 ماه کارکند وسواس نظم و ترتیب
پنجم 25 مونث کارشناسی —- کارمند بی‏خوابی و هراس اختصاصی
ششم 36 مذکر کارشناسی 1و5 سال آزاد —-

3-5- روش اجرائ پژوهش
3-5-1- پژوهش اصلی
بیمارانی که بر اساس مصاحبه بالینی ساختار یافته برای محور I (SCID-I) تشخیص افسردگی گرفته و شرایط پژوهش را احراز کرده بودند، انتخاب شدند.
هر سه زوج پرسشنامه ها را در دو نوبت به فاصله زمانی یک هفته تکمیل کردند.
پژوهشگر برای ارزیابی عملکرد کلی گروه مورد مطالعه، بیماران را به روانپزشک ارجاع داد که مقیاس ارزیابی عملکرد کلی (GAFs) بیماران را در دو نوبت به فاصله زمانی یک هفته نمره¬گذاری کند. علت ارجاع بیماران برای ارزیابی عملکرد کلی کنترل سوگیری¬های احتمالی پژوهشگر بود. درمان توسط پژوهشگر به روش پلکانی با فواصل یک هفته آغاز گردید. در هر دو گروه ابتدا زوج اول وارد طرح درمان شد. در جلسه دوم درمان زوج اول، زوج دوم وارد طرح درمان شد. در جلسه سومِ زوج اول و جلسه دوم زوج دوم، زوج سوم وارد طرح درمان شد.
در IBCT معمولاً ابتدا 4ـ3 جلسه به ارزیابی اختصاص داده می‌شود (یک جلسه‌ی مشترک اولیه، جلسات انفرادی با هر یک از زوجین، و یک جلسه‌ی مشترک برای فیدبک و ریختن طرح درمان). در طول درمان درمانگر به طور سیالی بین فنون پذیرش و تحمل و تغییر در حرکت است، ولی رویکرد کلی در IBCT استفاده‌ی بیشتر از تکنیکهای پذیرش است تا تکنیکهای تغییر یا تحمل راهبرد کلی شروع درمان با فنون پیوند همدلانه و بی‌طرفی متحدانه است. وقتی به نظر برسد زوجین گرفتار الگوهایی شده‌اند که به ویژه نسبت به تغییر مقاومند، درمانگر ممکن است فنون ایجاد تحمل را به کار بگیرد. مداخلات پذیرش و تحمل اغلب می‌توانند به عنوان محصول جانبی خود بسیاری از تغییراتی را که زوجین برای آنها وارد درمان شده‌اند، ایجاد کنند. حتی در غیر این صورت هم این مداخلات می‌توانند روحیه‌ی همکاری لازم برای کار بعدی بر روی تغییر را فراهم کنند.
البته لازم به ذکر است که این رهنمودها تنها قواعدی کلی و تقریبی‌اند وگرنه IBCT به میزان زیادی با ویژگیهای منحصر به فرد هر زوج متناسب می‌شود. برای مثال بعضی زوجها با روحیه‌ی همکاری نیرومندی وارد درمان می‌شوند و ممکن است مناسب باشد برای آنها درمان را با فنون تغییر شروع کنیم. به طور کلی مداخلات در هر زمانی توسط درمانگر انتخاب می‌شوند عمدتاً به بافت موجود بستگی دارند نه قواعدی ثابت کریستنسن و همکاران2004.
3-6- ابزار اندازه¬گیری متغیرهای مورد نظر( با اشاره به پایایی و اعتبار آنها)
3-6-1- اجراي پرسشنامه ها و زمان بندي آنها

جدول 2-3 هدف از اجراي پرسشنامه ها و زمان بندي آنها
پرسشنامه هدف زمان اجرا
SCID-I تشخيص باليني MDD پيش از خط پايه،‌ جلسه آخر درمان،‌ ماه اول،‌ دوم و سوم پيگيري
MCQ متغیرهای میانجی خط پايه ،‌ جلسه اول،‌ اواسط درمان، جلسه آخر،‌ ماه اول،‌ دوم و سوم پيگيري
DAS متغیرهای میانحی خط پايه ،‌ جلسه اول،‌ اواسط درمان، جلسه آخر،‌ ماه اول،‌ دوم و سوم پيگيري
CQ متغيرهاي ميانجي خط پايه ،‌ جلسه اول،‌ اواسط درمان، جلسه آخر،‌ ماه اول،‌ دوم و سوم پيگيري
BDI متغيرهاي ميانجي خط پايه ،‌ جلسه اول،‌ اواسط درمان، جلسه آخر،‌ ماه اول،‌ دوم و سوم پيگيري
BAI متغيرهاي ميانجي خط پايه ،‌ جلسه اول،‌ اواسط درمان، جلسه آخر،‌ ماه اول،‌ دوم و سوم پيگيري
CSI-16 متغيرهاي ميانجي خط پايه ،‌ جلسه اول،‌ اواسط درمان، جلسه آخر،‌ ماه اول،‌ دوم و سوم پيگيري
FAPB متغيرهاي ميانجي خط پايه ،‌ جلسه اول،‌ اواسط درمان، جلسه آخر،‌ ماه اول،‌ دوم و سوم پيگيري
WQ بهبود عملكرد خط پايه ،‌ جلسه اول،‌ اواسط درمان، جلسه آخر،‌ ماه اول،‌ دوم و سوم پيگيري
PSWQ متغیرهای میانجی خط پايه ،‌ جلسه اول،‌ اواسط درمان، جلسه آخر،‌ ماه اول،‌ دوم و سوم پيگيري
MCI فرمول بندی جلسات اول درمان

3-6-2- مصاحبه باليني ساختار يافته براي تشخيص اختلالات محور I
مصاحبه باليني ساختار يافته براي اختلالات محور I مصاحبه اي انعطاف پذير است كه توسط فرست ، اسپيتزر ،گيبون و ويليامز (1996،به نقل از سگال ،1997)تهيه شد . تران و اسميت (2004)ضريب كاپاي 60 درصد را به عنوان ضريب پايايي بين ارزياب ها برايSCID گزارش كرده اند. شريفي و همكاران (1384) اين مصاحبه را پس از ترجمه به زبان فارسي،بر روي نمونه 299نفري اجرا كردند.توافق تشخيصي براي اكثر تشخيص هاي خاص و كلي، متوسط يا خوب بود(كاپاي بالاتر از 60 درصد).توافق كلي (كاپاي كل تشخيص هاي فعلي 52 درصد و براي كل تشخيص هاي طول عمر 55 درصد)به دست آمده نيز خوب بود.
3-6-3- مقیاس تعارضات زناشویی
پرسشنامه تعارضات زناشویی یک ابزار 42 سوالی است که برای سنجیدن هفت بعد از تعارضات زناشویی ساخته شده است. این هفت بعد عبارتند از کاهش همکاری، کاهش رابطه جنسی، افزایش رابطه فردی با خویشاوندان خود، کاهش رابطه خانوادگی با خویشاوندان همسر و دوستان، جدا کردن امور مالی از یکدیگر. آلفای کرونباخ برای کل پرسشنامه روی یک گروه 32 نفری برابر با 53/0 بوده است. این پرسشنامه از روایی محتوایی خوبی برخوردار است. در مرحله تحلیل مواد آزمون، پس از اجرای مقدماتی و محاسبه همبستگی هر سوال با کل پرسشنامه 13 سوال از 55 سوال اولیه حذف شده است(باقر ثنایی، 1379(.
3-6-4- مقیاس سازگاری زن و شوهر
این مقیاس که در پژوهش های مرتبط با رضایت زناشویی بسیار زیاد به کار برده شده و یکی از معتبرترین مقیاس ها در این زمینه است(جیکوبسن و همکاران2000 ) شامل 32 سوال می باشد. نمره کل بین 0 تا 151 است و نقطه برش برای تعیین آشفتگی زناشویی 101 است. نمرات بالاتر سازگاری زناشویی بیشتر را منعکس می کند. اسپانیر (1976) پایایی این ابزار را در کل نمرات 96 درصدبرآورد کرده است. نمره کل مقیاس با آلفای کرونباخ 96 درصد از همسانی درونی قابل توجهی برخوردار است( ثنایی، 1379). روایی: این مقیاس با روش روایی محتوا چک شده و با قدرت تمیز دادن زوج های متاهل و مطلقه در هر سوال روایی خود را برای گروه های شناخته شده نشان داده است. این مقیاس از روایی همزمان نیز برخوردار است و با مقیاس رضایت زناشویی لاک والاس همبستگی دارد(ثنایی، 1379). این مقیاس در سال 1373 توسط آموزگار و حسین نژاد اجرا و در ایران هنجاریابی شده است(حسین نژاد، 1374).
3-6-5- پرسشنامه دموگرافیک برای زوج ها :
این پرسشنامه توسط کریستنسن(2006) طراحی شده است و اطلاعات دموگرافیک زوج را (برای مثال، سن و …) را در جلسه اول برای شناختن زوج در اختیار میگذارد، این شاخص فقط در جریان درمان استفاده می شود و اطلاعات مناسب مرتبط با فرمول بندی را در اختیار می گذارد( کریستنسن، 2006).
3-6-6- پرسشنامه زوج :
این پرسشنامه به وسیله کریستنسن برای سنجش رضایت زوجa ( با استفاده از 4 آیتم پرسشنامه CSI-4 فانک و راگ)،خشونت های شخصی زوجb (با استفاده از مشورت و راهنمایی کریستنسن دن اولری، ریک هیمن و کاترین اپورسون طراحی شده است) وتعهد به ارتباط c در طی سنجش برای کسب اطلاعات در این حیطه های مهم استفاده می شود. نمره گزاری این پرسشنامه به صورت لیکرت است. آلفای کرونباخ این شاخص 96/0 است و طیف نمره ها از 0 تا 21، با میانگین 16 و انحراف استاندارد7/4 است و نمره های زیر 5/13 به عنوان محدوده ی دچار پریشانی طبقه بندی می شود( کریستنسن، 2006). این پرسشنامه توسط پژوهشگر ترجمه و نتایج پژوهش نشان داد که این مقیاس همسانی درونی خوبی در حدود 88/0 بود. ضریب پایانی آزمون، آزمون مجدد آن به فاصله 4 هفته، 86/0 =r بود.
3-6-7- پرسشنامه افسردگی بک- ویرایش دوم (BDI-II)
این پرسشنامه شکل بازنگری¬شده پرسشنامه افسردگی بک (BDI) است که جهت سنجش شدت افسردگی تدوین شده بود (بک، اپستاین، براون و استیر، 1978). این ویرایش در مقایسه با ویرایش اول بیشتر با DSM-IV همخوان است و همانند BDI، BDI-IIنیز 21 سوالی است و تمام عناصر افسردگی بر اساس نظریه شناختی را پوشش می¬دهد. نمره گزاری این پرسشنامه به صورت لیکرت است. نتایج پژوهش بک و همکاران (1996) نشان داد که این پرسشنامه ثبات درونی بالایی دارد (ضریب آلفای کرونباخ (91/0) و پایایی بازآزمایی این مقیاس را در طی یک هفته (93/0) گزارش کرده¬اند. فتی (1382) نیز در یک نمونه 94 نفری در ایران، ضریب آلفای کرونباخ 91/0 و پایایی بازآزمایی این مقیاس را در طی یک هفته 96/0 گزارش کرده¬ است.
3-6- 8- شاخص رضایت زناشویی (CSI-16 ):
این شاخص به وسیله فانک و راک (2007) طراحی شده است، این شاخص یک مقیاس مناسبی از سطح رضایت در ارتباط مهیا می کند. این شاخص آلفای کرونباخ 98/0 دارد و طیف نمراتش از 0 تا 81، با میانگین 61 و انجراف استاندارد17 است. نمره های زیر 5/51 در محدوده ی دچار مشکل و پریشانی طبقه بندی می شود و افرادی که به دنبال طلاق هستند نمره حدود 24 می گیرند( کریستنسن، 2006). نمره گزاری این پرسشنامه به صورت لیکرت است. این پرسشنامه توسط پژوهشگر ترجمه و نتایج پژوهش نشان داد که این مقیاس همسانی درونی خوبی دارد در حدود76/0. پایایی آزمون، آزمون مجدد به فاصله 4 هفته بالا بوده است (90/0=r)
3-6-9- شاخص فراوانی و شایستگی رفتار همسر (FAPB ):
این پرسشنامه یک ابزار خود گزارشی است که فراوانی و قابل پذیر بودن رفتارهای مثبت و منفی همسر را ارزیابی می کند و توسط کریستنسن و جیکوبسن 1991 طراحی شده است. آلفای کرونباخ برای خرده مقیاس قابل پذیر بودن رفتارهای مثبت برای مردان85/0 و زنان 79/0، آلفای کرونباخ برای فراوانی رفتارهای مثبت همسر برای مردان 83/0 و زنان 80/0، آلفای کرونباخ برای قابل پذیرش بودن رفتارهای منفی همسر برای مردان65/0 و زنان 69/0 و آلفای کرونباخ فراوانی رفتارهای منفی همسر برای مردان 73/0 و زنان 71/0 گزارش شده است ( کریستنسن و جیکوبسن 1991). نمره گزاری این پرسشنامه به صورت لیکرت است. این پرسشنامه توسط پژوهشگر ترجمه و نتایج پژوهش نشان داد که این مقیاس همسانی درونی خوبی دارد در حدود67/0 پایایی آزمون، آزمون مجدد به فاصله 4 هفته بالا بوده است (60/0=r)
3-6-10- شاخص وضعیت زناشویی (MSI):

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *