سامانه پژوهشی – بررسی علل و انگیزه سرقت در مشهد و ارائه راهکارهای پیشگیرانه۹۲- قسمت ۱۹

دانلود تحقیق - پایان نامه - مقاله و پروژه

  • پیشگیری اجتماعی که از دیدگاه جرم شناختی مبتنی بر علت شناسی جرم است یعنی مستلزم قبول این واقعیت است که عوامل مختلفی در تکوین جرم نقش دارند.
  • پیشگیری وضعی که وضعیت پیش از بزهکاری است. درفرایند این نوع پیشگیری ما با فرآیند گذر
  • از اندیشه به عمل مواجه هستیم. ( خلعتبری و دیگران ۱۳۸۴، ۲۰۷)
    رایج ترین طبقه بندی جرم شناسی، امـروزه پیشگیری وضـعی و پیشگیری اجتـماعی را مـطرح کرده است.
    الف- پیشگیری وضعی[۲۷]
    اقدام های وضعی جهت جلوگیری از جرم سابقه طولانی میان انسان ها دارد که برای محافظت از جان و مال از آن استفاده می شده است. حرز که در قانون جزا و فقه اسلامی اهمیت زیادی دارد نوعی از نمادهای پیشگیری وضعی محسوب می شود و به دلیل همین اقدامات پیشگیرانه است که سرقت از حرز، حدی محسوب و مجازات آن تشدید می شود.
    در تعریف پیشگیری وضعی می توان گفت: «ایجاد تغییرات در اوضاع و احوال خاصی است که انسان متعارف در آن ممکن است مرتکب جرم شود».
    به عقیده دکتر ریموند گسن پیشگیری وضعی «گونه ای از اقدامات پیشگیرانه که معطوف به اوضاع و احوالی که جرایم ممکن است در آن به وقوع بپیوندند».
    پیشگیری وضعی ویژگی های خاص خود را دارد:

    دانلود متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir

    • این اقدام ها معطوف به جرایم خاصی است، مثلاً در جرایم غیرعمد پیشگیری وضعی وجود ندارد، چرا که در جرایم غیر عمدی بین مرتکب و مجنی علیه رابطه وجود ندارد.
    • هدف اقدامات وضعی شرایط پیرامون جرم است. برای مثال نصب چراغ در کوچه های تاریک فرصت ارتکاب جرم را کاهش می دهد. همچنین پیشگیری وضعی بزه دیده مدار است و مجرم به صورت غیر مستقیم مطرح است. بنابراین پیشگیری وضعی نوعی پیشگیری غیرمستقیم محـسوب می شود.
    • در پیشگیری وضعی به دنبال خطرساز کردن یا پرهزینه نمودن اقدام های مجرمان هستیم، همانند کشیدن نرده گرداگرد اموال. در واقع این نوع از پیشگیری عایدات جرم را برای مجرم کمتر می کند مثلاً اگر از خرید و فروش اموال مسروقه جلوگیری به عمل آید، سرقت دیگر فایده ای برای سارق ندارد. (نجفی ابرند آبادی ۱۳۷۹، ۸۰)

    اقدامات وضعی در امر پیشگیری از جرم در زمان های مختلف به شکل های مختلفی اجرا می شده است که به مهمترین آن ها اشاره می کنیم:

    • شیوه سنتی نظارت و کنترل: با کنترل وضعیت های مشرف بر ارتکاب جرم، خطر دستگیری و کشف جرم بالا رفته و اسباب انصراف مجرم فراهم می شود. در این شیوه ماموران پلیس، نگهبانان و فروشندگان فروشگاه ها در امر پیشگیری دخیل هستند. امروزه ابزارهای الکترونیک از جمله دوربین های و هشدار دهندها به کمک این گونه از نظارت آمده است.
    • ایجاد حفـاظت های فیزیکی و اقدام های عادی: برای ایجاد مانع سر راه بزهکاران مصــمّم، به گونه ای که جان مال افراد از تعرض و سرقت مصون ماند از این روش استفاده می شود. نمونه بارز این گونه نصب درب آهنی علاوه بر درب اصلی برای آپارتمان ها است.
    • کنترل ورودها و خروجی ها: می توان با کنترل مبادی ورود و خروج افراد چه از طریق نیروی انسانی و چه از طریق الکتریکی وسوسه سرقت را که ممکن است در هر فردی بوجود آید از بین برد. در حال حاضر با استفاده از گیت های مغناطیسی این کنترل به راحتی انجام می شود زیرا اگر بار کالا خنثی نشده باشد، آژیر به صدا در می آید.
    • ایجاد مانع در برقراری تماس بین بزهکار بالقوه و آماج و هدف جرم : برای نمونه ممنوعیت استفاده از طلا و جواهرات برای دختران دبستانی و راهنمایی جهت جلوگیری از ارتکاب جرم سرقت (بویژه سرقت به عنف) عیله آنها در مسیر رفت و آمد مدرسه تا منزل. در این مورد با ایجاد مانع در برقراری تماس میان این دو کنشگر مختلف از ارتکاب جرم پیشگیری می شود.
    • جاذبه زدایی: چنانچه جاذبه مالی و روانی آماج جرم کاسته شود به گونه ای که منافع جرم کاهش یابد جلوی ارتکاب جرم گرفته خواهد شد. برای مثال استفاده از کارت های اعتباری دارای رمز به جای پول نقد جاذبه مالی را از کیف قاپی می زداید.

    ب- پیشگیری اجتماعی[۲۸]
    همان گونه که بیان شد پیشگیری وضعی ناظر بر موقعیت و اوضاع و احوال پیش از ارتکاب جرم است. به همین جهت تاثیر این نوع از پیشگیری نسبت به نوع جرم و اوضاع و احوال آن محدود می باشد. مجرمین حرفه ای از این محدودیت سوء استفاده و این اقدامات پیشگیرانه را دور زده و برنامه خود را تغییر می دهند. این محدودیت ها باعث شده است تا محققان و جرم شناسان به سمت پیشگیری اجتماعی تمایل بیشتری نشان بدهند.
    پیشگیری اجتماعی یا اصلاحی مبتنی بر ایجاد تغییرات، اصلاحات فردی و محیطی است که منجر به اصلاح جامعه و فرد و جلوگیری از وقوع جرم به صورت پایدار می شود.
    برخلاف اقدامات وضعی که بزه دیده مدار هستند. این اقدامات مجرم مدار است. در واقع در این نوع از پیشگیری به دنبال هماهنگ سازی اعضای جامعه با قواعد اجتماعی هستیم.
    در پیشگیری اجتماعی محیط هایی که در طول زندگی فرد انسان تاثیر می گذارند مانند محیط های خانواده، مدرسه، دانشگاه، جمع دوستان و محیط شغلی مورد نظر بوده کارکرد های جنبی آنها که معمولاً جنبه تربیتی و پرورشی است بیشتر مورد تاکید هستند.
    بر این مبنا پیشگیری اجتماعی را می توان اینگونه تعریف کرد: « تدابیر و روش های آموزشی، فرهنگی، اقتصادی اجتماعی دولت نهادها و سازمان های غیردولتی و مردمی در زمینه سالم سازی محیط اجتماعی و محیط فیزیکی برای حذف یا کاهش عوامل اجتماعی وقوع جرم.»
    پیشگیری اجتماعی معمولا به دو دسته تقسیم می شود زمانی که تاثیر گذاری بر محیط های پیرامون انسان مورد تاکید است پیشگیری اجتماعی از نوع جامعه مدار یا محیطی مورد نظر است و هر گاه تدابیر پیشگیرانه در مرحله رشد کودک و نوجوان ناسازگار منحرف یا مجرم اعمال شود منظور پیشگیری رشد مدار است این دو نوع را پیشگیری فرد مدار نیز نامیده اند. حالا به طور مختصر به بیان این دو نوع خواهیم پرداخت.
    نوع اول- پیشگیری جامعه مدار
    این نوع شامل اقدام های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و پیشگیرانه ای می شود که نسبت به محیط هایی که فرد در آن زندگی و کار می کنند اعمال می شوند.
    تغییر اوضاع و احوال نامساعد اجتماعی- فرهنگی- اقتصادی بزهکار و منحرف پروری که در هر حال زمینه کنار گذاری فرد از جامعه (اجتماع زدایی) را فراهم می کند به ویژه شرایط نامطلوب خانواده که شکست های عاطفی، تربیتی تحصیلی اطفال را فراهم می آورند هسته اصلی این شکل از پیشگیری غیر کیفری را تشکیل می دهند[۲۹].
    نوع دوم- پیشگیری رشد مدار
    در این نوع با شناسایی کودکان و نوجوانانی که زودتر از سن معمول خود رفتارهای مجرمانه و منحرف نشان می دهند ضمن یافتن کمبود ها و مشکلات آنها تلاش می شود با آنها یا عوامل موثر بر آنها مانند خانواده دوستان و گروه هم سالان برخورد مناسب صورت پذیرد.
    این نوع از پیشگیری به دنبال احیاء و تقویت شرایط آموزش و پرورش طبیعی اطفال مسئله دار است.
    ج- پیشگیری تلفیقی
    طبق این نظریه از دیدگاه نظری می توان تلفیقی از پیشگیری وضعی،اجتماعی و توسعه ای ایجادکرد و صرفاً به یکی از آنها اتکا نداشت. برای مثال پلیس می تواند برای یک منطقه از دوربین های متعدد استفاده کند (پیشگیری وضعی) در همان حال در آن منطقه گشت پیاده بیشتری بگمارد (پیشگیری انتظامی) همچنین در نشست های هفتگی در کلاس های دانش آموزان و جلسات اولیاء و مربیان برای تعامل و آگاه سازی آنان شرکت کند (پیشگیری اجتماعی) و نیز جوانان بالقوه مجرم آن محله و منطقه را شناسایی و برای جلو گیری از ارتکاب جرم توسط آنان مدخله نماید(پیشگیری توسعه ای)[۳۰].
    ۴-۱-۳- اهمیت و ضرورت پیشگیری از جرم
    صاحب نظران علوم معتقدند که پیشگیری بر درمان مقدم است و این اصل ریشه در فطرت و سرشت آدمی دارد در بند ۵ ماده ۱۵۶ قانون اساسی در تبیین وظایف قوه قضائیه واژه «اقدام مناسب برای پیشگیری از وقوع جرم و… » اشاره شده است.