دسته بندی علمی – پژوهشی : تاثیر الازهر مصر بر همگرایی کشورهای مسلمان- قسمت ۳

پایان نامه های سری دهم

شکل گیری قواعد جامعه بین الملل بر اساس هویت ها و هنجارهای ذهنی سیاست مداران یا تصمیم سازان .
این دو تئوری به این دلیل برای این پژوهش انتخاب شده اند که مورد مطالعه یک نهاد فرهنگی و تاثیر گذار بر حوزه اندیشه است و نه یک واحد دارای قدرت سخت و اثر گذاری خارجی . از این رو متناسب به این ویژگی ها دو تئوری انتخاب شدند که اهمیت بیشتری را برای قدرت های ذهنی و فرهنگی قائل هستند . وانگهی کشورهای اسلامی همواره در امور خود تلفیقی از ویژگیهای قدرت های بزرگ و عناصر ملی مذهبی داخلی را داشته اند و به طور صد در صد بر هیچ یک از دو اردوگاه واقع گرایی و لیبرالیسم منطبق نیستند لذا برای تحلیل آنها بهتر است که از روش های میانه استفاده شود .
در این پژوهش سعی شده است که زمینه ها و بستر های شکل گیری هویت ملت مصر و دانشگاه الازهر تبیین شود که فصل اول با واکاوی تاریخچه الازهر این زمینه های هویتی را بررسی می کند .
در ادامه با مطالعه اندیشمندان بزرگ و تاثیر گذار این دانشگاه سعی شده است تا هنجار ها و ارزش های حاکم بر این نهاد موثر در سیاست خارجی و داخلی مصر مورد مطالعه قرار گیرد .
در فصل بعدی که اختصاص به دوران معاصر دانشگاه الازهر دارد یکی دیگر از عناصر تئوری سازه انگاری لحاظ می شود و آن هم شناسایی حوادثی که در آن حوادث با تاثیر گذاری بر فرهنگ سایر ملل مسلمان و هم چنین نهادینه کردن ارزش های ذهنی سیاستمداران مصر ، دانشگاه الازهر توانسته است یک فعالیت بین المللی مفید از خود بروز دهد .
در ادامه این نکته که کشورهای مسلمان به عنوان یک جامعه بین الملل که دارای بسیاری از ارزش های مشترک هستند و تا کنون نتوانسته اند انسجام و هم گرایی لازم را داشته باشند ، از این جهت که امکان تحول در وضعیت فعلی آنها وجود دارد مورد مطالعه قرار می گیرند که آیا الازهر سهم خود را در این تاثیر در موج جدید بیداری اسلامی ایفا کرده است یا نه .
به طور خلاصه و تیتر وار می توان عناصر مهم این دو تئوری که در این پژوهش مورد استفاده قرار گرفته اند را در نمودار زیر جای داد .
برای مشخص کردند موارد استفاده شده در هر فصل ، صرف نظر از فصول کلیات ، چهار چوب تئوریک و نتیجه گیری ، می توان به ترتیبی که در صفحه بعد مشاهده می کنید این مولفه ها را برجسته کرد .
فصل سوم : زمینه های هم گرایی در پیشینه دانشگاه الازهر
دانشگاه الازهر مصر همواره در جهان اسلام به عنوان یکی از قدیمی ترین و پر آوازه ترین مراکز معرفت دینی و علوم اسلامی به شمار می رفته است و جالب تر آن که به خلاف برخی از دانشگاه های مهم جهان اسلام مانند بغداد ، هنوز هم آوازه و اهمیت خود را به نوعی حفظ کرده است .این مرکز بزرگ و پر آوازه ی علمی در طول تاریخ دارای فراز و نشیب های متعددی بوده است که موجب شکل گیری یک فرهنگ تاریخی غنی برای آن شده است و شناسایی رفتار های الازهر در دوران معاصر و تحلیل آن بدون در نظر گرفتن آن پیشینه مقدور نیست. از این رو تاریخچه ای مختصر از الازهر و به تبع آن از ادوار تاریخی مصر پس از اسلام تقدیم شما خواننده گرامی می گردد.
ادوار مختلف تاریخ مصر
تاریخ مصر را می توان به ۸ دوره قابل توجه تقسیم کرد:
الف ) فتح مصر و حکومت امویان
ب ) حکومت فاطمی ها
ج ) حکومت ایوبیان
د ) حکومت ممالیک یا بردگان
ه ) حکومت عثمانی
و ) دوران اشغال و ضعف عثمانی
ز) حکومت محمد علی پاشا
ح ) دوران جمهوری
مختصری از تاریخ مصر قبل از شکل گیری الازهر
مصر در سال ۱۸ ه.ق در عهد عمر بن خطاب به دست عمرو عاص فتح شده است و در طول زمان تا زمان تاسیس الازهر چند سلسله را در حکومت بر خود تجربه کرده است اولا خلفای چهارگانه، سپس امویان وعباسیان. الطولونیه احمد بن طولون در سال ۲۵۳ مصر را فتح کرد و سپس شام را نیز به آن افزود و از ضعف سلسله عباسیان استفاده و اعلام استقلال کرد . در این زمان جامع ابن طولون که توسط او تاسیس شده بود در طول زمان محل درس ها و حضور علما شد . در همین زمان جامع عمرو بن عاص که در سال ۲۳ ه.ق تاسیس شده بود هم چنان محل علم و تدریس و تدرس باقی مانده بود و جالب این که این مسجد تا سال ۷۴۹ بیش از چهل حلقه تدریس را در خود جای داده بود .این خود نشانی از سابقه چند صدایی د رمصر قدیم بوده است
سلسله اخشیدیه در سال ۳۲۱
محمد بن طغج اخشیدی که در ابتدا به نمایندگی از خلیفه عباسی حاکم مصر شد و طولونیه را مزمحل کرد کم کم خود حاکم مستقلی شد . این سلسله به دست فاطمیون از بین رفت و تا این زمان دو مسجد ابن طولون و مسجد عتیق به فعالیت های علمی خود ادامه می دادند . (الوردانی ۱۳۷۹, ۴۷)
فرق مختلف اهل سنت در مصر تا زمان فاطمیون :
مالکیه : قبل از شافعیه سیادت در مصر با مالکیان بوده است . (الخفاجی ۱۹۸۸، ۱۴)
شافعیه : امام شافعی متوفای سال ۲۰۴ ه.ق به مصر مهاجرت کرد و جانشینان او هم چنان در آنجا ماندند .
حنفیه : توسط قاضی که از طرف عباسیان منصوب شده بود به نام اسماعیل بن سمیع الکندی که درسال ۱۶۴ منصوب شد.
حنبلیه : گویا تا قبل از قرن هفتم تعداد آن ها در مصر بسیار کم بوده است
جالب اینکه صوفیه هم در مصر داری جایگاه ویژه ای بوده اند . (الخفاجی ۱۹۸۸، ۱۳-۲۰)گویا مصر از اوان اسلام آوردنش شاهد تردد آراء و نظر های فرقه های مختلف اسلامی اعم از مالکی ، شافعی و حنفی و صوفیه بوده است و از سوی دیگر برای نشر و رشد علوم این فرقه های مختلف حداقل دو مرکز مهم یکی مسجد عتیق و دیگری مسجد ابن طولون وجود داشته است . این سابقه چند صدایی توسط حکومت های متناوب و مختلف تشدید شد. از این رو نه تنها زمینه برای حکومت یک حکومت شیعی به نام فاطمیون بر مصر فراهم بود بلکه جریان علم گرایی و جو رشد و نمو معرفتی در مصر آن دوران توانست یاری گر رونق علمی مرکز دیگری شود به نام الازهر . این زمینه سازی به اندازه ای کار را برای فاطمیون راحت کرد که فرمانده آنان بدون جنگ و خونریزی و بر اساس معاهده مصر را فتح کرد.
فاطمیون ابتدا بر سایر ممالک شمال افریقا مسلط شدند و پس ازحمله های ناموفق به مصر توانستند در زمان یکی از حکامشان به نام المعز لدین الله ابو تمیم معز که دوران شکوه وعظمت آنان بود ، با شجاعت و مدیریت فرمانده ای به نام جوهر الصقلی مصر را فتح کنند . یکی از عوامل فتح مصر مشغولیت خلافت عباسی به مبارزه با قرامطه و هم چنین اضمحلال قوای حکومتی آنان بود . بعد از ورود جوهر الصقلی به مصر فورا خطبه های نماز جمعه رنگ و بوی شیعه را به خود گرفت . محمد منعم الخفاجی یکی از مورخین معاصر الازهر است، می نویسد :
جوهر الصقلی در سه شنبه ۱۷ شعبان ۳۵۸ ه.ق وارد مصر شد بر اساس معاهده صلح که بین او ومردم مصر بر قرار شد .
و در ادامه می گوید :
از عجیب ترین حوادث این دوره اینکه در روز جمعه همان هفته به جای خلیفه عباسی ، خطبه جمعه به نام خلیفه فاطمی یعنی المعز لدین الله خوانده شد و در روز جمعه ۱۸ ذی القعده ( یعنی سه ماه بعد ) خطیب جمعه برای اهل بیت دعا کرد و گفت :
اللهم صل علی محمد المصطفی ، و علی المرتضی ، و علی فاطمه البتول و علی الحسن و الحسین سبطی الرسول الذین اذهب الله عنهم الرجس و طهرهم تطهیرا …..
و در روز جمعه ۸ جماد ی الاول سال ۲۵۹ خود جوهر در مسجد جامع ابن طولون نماز جمعه خواند و موذن در اذان ذکر حی علی خیر العمل را می گفت . (الخفاجی ۱۹۸۸، ۲۰)
تاسیس شهر قاهره ، تاسیس مسجد جامع الازهر و بسیاری از حدود و صغور شهری آن روز توسط سردار سپاه فاطمیون انجام شد. از این جا نطفه دانشگاه الازهر یا همان جامعه الازهر الشریف شکل می گیرد که در ادامه به شرح آن و روند تاریخی رشد و نمای آن خواهیم پرداخت
تاسیس و شکل گیری الازهر
در سال ۳۵۸ ه.ق جوهر الصقلی مصر را فتح کرد و دولت فاطمیون مصر را تاسیس کرد و سپس به نظم دادن امور حکومت و تشکیل ساختار شهری مناسب برای قاهره پرداخت و تا آمدن خلیفه فاطمی مسجد الازهر یا همان جامع الازهر را در سال ۳۶۱ ه.ق تاسیس کرد که این مسجد سنگ بنای دانشگاه الازهر امروزی شد . (الخفاجی ۱۹۸۸، ۲۲)مورخین در مورد وجه تسمیه این مسجد به الازهر ، وجوه مختلفی را ذکر کرده اند که یکی از این وجوه تسمیه که مورد پذیرش مورخین سنی مذهب نیز هست تیمن به لقب گرامی حضرت فاطمه سلام الله علیها است (المقریزی ۱۴۱۸ ه.ق, ۲۳۲)

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت  fotka.ir  مراجعه نمایید.